این مطالب صرفا به استناد مراجع رسمی کشور (سازمانها و شخصیت های حقوقی) و اقتباس از روزنامه ها و سایت های خبری تهیه شده است .

شناخت درک و بیان مسئله در خصوص مشکل فرار مغز ها:

1-  بررسی محتوای سخنرانی و سمینار هایی که در دانشگاه ها  و محیط های علمی انجام می شود جهت برگزاری و ارزیابی نخبه های کشور.

2-  ترک نخبه ها از کشور ایران بعلت پیدا نکردن و یا احساس نبودن بستری مناسب جهت پرورش افکار و استعدادهایشان و تصور پیدا کردن این بستر مناسب در محیط خارج از کشور.

3-  تهیه گزارش و مستندات از افکار یکایک نخبگان با استفاده از مصاحبه تلفنی، نظرسنجیهایی که در محیط های فرهنگی و آموزشی کشور برای آنها در خصوص برنامه ریزی آینده آنان.

à ارجاع و طرح مسئله در سازمانهای عمومی یا مرتبط در خصوص مشکل فرار مغز ها

1-  پس از تهیه گزارش از مشکلات جوانان در خصوص ادامه تحصیل و کار برای آینده آنان از طریق پیشنهادات و انتقادات به مدیران آموزش عالی کشور جهت برنامه ریزی و ارائه راهکارهایی مناسب جهت توجیه و حل مشکلات آنان.

2-    از طریق مطبوعات و رسانه ها جهت حمایت از جوانان و آینده و پشتوانه کاری از مردم و مسئولین نظر سنجی می شود.

à شکل گیری تهیه و تدوین خط مشی عمومی در خصوص مشکل فرار مغز ها

1-  موظف شدن دولت جمهوری اسلامی و آموزش عالی کشور در خصوص حمایت از نخبگان و فراهم نمودن کلیه خواسته های علمی، آموزشی و پژوهشی  و ارائه بستر های مناسب تحصیلی جهت پیشرفت هر یک از آنان جهت ادامه تحصیل.

2-  پس از فارغ التحصیل شدن جوانان ، استفاده از آنان در محیط های علمی و پژوهشی و تحقیقاتی بر اساس تخصص هر یک از آنان در زمینه مربوطه و مساعدت های مالی و...

3-    ارائه و مجهز نمودن کارگاه های آموزشی جهت رقابت با سایر کشور ها و به روز نمودن اطلاعات

4-    ساخت مدرنترین ساختمان های کاری و آموزشی و...

 Ã مشروعیت بخشیدن و قانونی کردن خط مشی عمومی در خصوص مشکل فرار مغز ها

1-  ارائه لایحه ای توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به مجلس شورای اسلامی در خصوص حمایت از نخبگان جهت ارائه بهترین کلاس های آموزشی ،تحقیقاتی،پژوهشی،فناوری جهت پیشبرد اهداف و شکوفایی استعداد هایشان در زمینه های مختلف تحصیلی و تخصصی

2-  ارزیابی هر یک از نخبگان در زمینه های کاری آینده بر اساس آزمون های علمی و استخدام در حوزه های علمی و تخصصی خاص و مربوطه

3-    حمایت از جوانان نخبه اعم از کاری، مالی و تفریحی و...

4-  مصوبه نماینده گان مجلس شورای اسلامی جهت تائید موارد فوق و شورای نگهبان و ابلاغ توسط ریاست محترم جمهوری اسلامی به وزارت علوم و مراکز آموزش عالی کشور.

àابلاغ و اجرای خط مشی عمومی در خصوص مشکل فرار مغز ها

1-    توسط وزارتخانه به مراکز آموزشی جهت اجرای موارد فوق الذکر که بصورت بخشنامه یا دستورالعمل ارائه شده است.

2-    ارسال اعتبار جهت خرید تجهیزات آموزشی مدرن همانند کشور های پیشرفته همانند آمریکا و ژاپن و...

3-    نظلرت بر اجرای دقیق دستور العمل های ارسالی جهت حمایت از نخبگان.

4-    همکاری سازمان آموزش عالی کشور در خصوص نظرسنجی و همکاری با آنها

5-    بازدید از مراکز صنعتی و تخصصی هر یک از نخبگان بصورت علمی و تحقیقاتی جهت ارتقاء سطح علمی اعم از کمی و کیفی

 Ã ارزیابی خط مشی عمومی در خصوص مشکل فرار مغز ها

1-  عملاً پس از اجرای دقیق دستور العمل پس از چند سال بعد بازخورد و نتیجه آن مشخص خواهد شد  که باعث فرار مغز ها از کشور نخواهد شد، بلکه می توان با کشور های دیگر نیز رقابت نمود.

2-    ارتقاء سطح علمی کشور  و رقابت با سایر کشورها

3-  پیشرفت ، رفاه و آسایش برای تمامی مردم ایران بالاخص نخبگان که هیچ  زمانی کمبود نیازی نکنند که باعث شود از ایران به کشور های دیگر جهت ادامه تحصیل و کار را داشته باشند.

راه های جلوگیری از فرار مغزها

برای جلوگیری از فرار مغزها و جبران خسارت های ناشی از آن، باید اقدامات جدّی در این زمینه صورت گیرد؛ برخی اقدامات کوتاه مدت و برخی نیز نیازمند برنامه های زیربنایی و بلند مدت است:

راه حل اساسی و مؤثر برای جلوگیری از پدیده "فرار مغزها" ایجاد شرایط مناسب کار، تحقیق و پژوهش و دستمزد کافی و از بین بردن بی عدالتی و تبعیض است که خود موجب جلب نخبگان می شود.

از دیگر راه های جلوگیری از پدیده "فرار مغزها"، برنامه ریزی بلندمدت و حساب شده برای استفاده از نیروهای انسانی است و این امر باید مبتنی بر این اصل باشد که تربیت متخصصان باید بر اساس نیازها و متناسب با ظرفیت های داخلی و به قدر نیاز باشد، تا کمکی اساسی به تحکیم زیربنای اقتصادی کشور باشد.

از دیگر شیوه های جذب نخبگان در داخل کشور، که در کنار آموزش های فنی و زیربنایی و به روز نخبگان قرار دارد، این است که صندوقی بدین منظور در نظر گرفته شود تا فارغ التحصیلان دانشگاهی، به محض فراغت از تحصیل و تا زمانی که موفق به پیدا کردن شغل و کاری مناسب نشده اند، از این صندوق وام های اشتغال، حق بیمه بی کاری و مانند آن دریافت دارند.

نظارت بر فارغ التحصیلانی که به خارج عزیمت می کنند و ارتباط عاطفی باآنان ازدیگرراه کارهای جذب نخبگان است.

نظارت بر رشته های علمی موردنیاز بدین صورت که دولت بر اساس نیازهایی که دارد اقدام به آموزش و تربیت کادر مجرّب و موردنیاز خود نماید و در مقابل، تعهد کند که به فارغ التحصیلان و نخبگان تربیت یافته کاری مناسب واگذار نماید از دیگر اقدامات مؤثر است. بدین صورت علاوه بر آن که از هدر رفتن نیروهای نخبه و ذخایر انسانی جلوگیری می شود، شاهد پویایی و بالندگی و توسعه همه جانبه کشور خواهیم بود.

تأسیس مرکز کاریابی برای فارغ التحصیلان و نخبگان دانشگاهی از جمله اقدامات بایسته است تا دانشجو پیش از فراغت از تحصیل بتواند براساس علاقه و نیاز، شغل آینده خود را انتخاب کند و به محض فراغت از تحصیل در مراکز مورد نیاز، به خدمت گمارده شود.

ارتباط صنعت و دانشگاه از جمله عوامل مهمی است که موجب جلوگیری از فرار مغزها می شود. عدم ارتباط بین دو نهاد و عدم تناسب آموزش های نظری با فعالیت های عملی از جمله عوامل مهم پدیده "فرار مغزها"ست؛ یعنی در دانشگاه به مباحث صرفا نظری پرداخته می شود و در صنعت، که محل کار و عمل و میدان است، این مباحث کارایی لازم را ندارد. ارتباط این دو مرکز مهم از جمله عوامل قطع وابستگی و علاقه مند ساختن دانشجو و جذب سرمایه ها و اشتغال زایی در صنایع است.⁽²⁶⁾

باید به این معضل بزرگ به عنوان یک پدیده ملی نگاه شود. دولت و مجلس و رسانه های همگانی نسبت به حل آن عزم ملی از خود نشان دهند.

وجود ثبات و آرامش سیاسی و همدلی، همکاری و وحدت نیروهای خودی و احزاب سیاسی و مسؤولان زمینه ساز ثبات و آرامش روحی افراد خواهد بود و این خود زمینه ساز حل بسیاری از مشکلات.

احترام و توجه بیش تر به علم، دانش، خلّاقیت و تحصیل ضروری است. نخبگان و تحصیل کردگان جامعه باید در صدر توجه مسؤولان فرهنگی و رسانه های همگانی قرار گیرند. علاوه بر این، باید ستادهای ویژه ای تشکیل گردد و مشکلات مادی و معنوی فارغ التحصیلان و نخبگان کشور را خارج از برنامه و به صورت ضربتی حل نمایند.

تأسیس شهرک هایی برای محققان و تأمین همه نیازهای علمی، تحقیقاتی، مادی و معنوی آنان در این مجموعه، به گونه ای که آنان بتوانند با خیالی آسوده به حل معضلات علمی و فرهنگی جامعه همت گمارند، مطلوب است. روشن است که برای هر مجموعه علمی همسویی، می توان چنین اقدامی به عمل آورد؛ بخش صنعت، بخش کشاورزی، بخش خدمات، علوم انسانی، علوم پایه و... .

تجدیدنظر جدّی در وضع دانشگاه ها و بودجه های تحقیقاتی آنان و تخصص اعتبارات و امکانات ویژه ای برای آنان در راستای تحقیق و پژوهش باید مورد توجه باشد.

تغییر ساختار نظام آموزشی، تغییر نظام حاکم بر مؤسسات آموزش عالی، گماردن افرادی شایسته و فارغ از گرایش های سیاسی، حزبی و جناحی بر صدارت آن ها، از جمله عوامل مؤثر در جلوگیری از پدیده "فرار مغزها" است.

و سرانجام آنچه از همه مهم تر است اصلاح مفاسد اداری و حاکمیت روابط شخصی و فامیلی و گروهی و حزبی و جناحی است.

در خصوص این مشکل نیز میتوان از مدل های سیاسی خط مشی گذاری فرایندی و عقلایی استفاده نمود.زیرا شناسایی دقیق متولوژی خط مشی گذاری فرار مغز ها باید کنترل شود و کسب حداکثر دستاورد اجتماعی باید صورت پذیرد

··· پی نوشت ها

1ر.ک:حسن وقوفی،فرارمغزها، تهران، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی زاهد، ص 9

2 ر. ک: پریدخت وحیدی، مهاجرت بین الملل و پیامدهای آن، سازمان برنامه و بودجه، ص 1364

3محمدمعین،فرهنگ معین،ج4،واژه مهاجرت

4 ر.ک: جورج ریتزر، نظریه های جامعه شناسی دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، فصل پنجم

5 رحیم زاده اسکویی، کندوکاوی مقدماتی در زمینه تکنولوژی، تهران، وزارت امور اقتصادی و دارایی، ص 4

6الی 10 در این زمینه ر. ک: حسین شهیدزاده، "فرار مغزها، مشکل بزرگ جهان سوم"، / اطلاعات سیاسی، اقتصادی، ش 45،46،ص4/همان / ص 6

قوانین دولت برای جلوگیر از فرار مغز ها از ایران

در سال ۱۳۸۸، دانشگاه صنعتی شریف طی اطلاعیه‌ای از تمامی دانشجویان مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد که جهت ادامه تحصیل، از ۲۰ دانشگاه برتر دنیا پذیرش همراه با بورس گرفته‌اند، دعوت بعمل آورد که بدون آزمون ورودی و در چارچوب آئین‌نامه استعداد درخشان ادامه تحصیل دهند. این پذیرش از ترم پاییز سال تحصیلی ۸۹–۱۳۸۸ آغاز شد.

محمدحسن دوگانی، رئیس کمیته جلوگیری از خروج نخبگان، در تیرماه ۱۳۸۹ اظهار کرد این کمیته در حال تدوین طرحی برای ارائه به مجلس شورای اسلامی است که در صورت تأیید می‌توان انگیزه‌های لازم مادی و معنوی را برای جلوگیری تدریجی از خروج نخبگان فراهم کرد

فرايند خط مشي كذاري مشكل اعتياد                                    شناخت درك و بيان مسله.     ١- بررسي محتواي سخنرانيها در دانشكاهها و محيط علمي جهت بركزاري و ارزيابي معتادان كشور٢- رسانه ها و روزنامه ها .......ميتوانند افزايش خريد و فروش مواد مخدر را نشان دهند و بصورت يك مشكل به كوش مسولين برسانند. ٣- بيگاري و وقت گذراني و عدم عدالت اجتماعي و ناهنجاري مالي و اقتصادي و رفاه بيش از حد و عوامل دروني مسله مشكلات روحي و رواني بخوصوص به شكل مزمن ٤- تهيه گزارش و مستند سازي از جوانان معتاد بين سن ١٥ الي ٢٠ سال. ٥- كشور ايران با كشوري هم مرزاست كه بيش از ٦ هزار تن مواد توليد ميكند 

تقسيم بندي براساس قواي سه گانه كه شامل:

(خط مشي هاي تقنيني ،كه به وسيله قوه مقننه ومجلس وضع مي گردند،خط مشي هاي اجرائي:كه به وسيله قوه مجريه وضع مي شوند. خط مشي هاي قضائي كه به وسيله قوه قضائيه وضع مي گردند.(

 دريك طبقه بندي ديگر سه نوع خط مشي عمومي يا سياست داريم :

(سياست تشریعی:امرونهي ها و حقوق و تكاليف كه ازمكتب و معنويات سرچشمه مي گيرد.

سياست تحلیلی:دانش كه اصول مقرر سياسي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد.

سياست تدبير و اجرائي :كه عبارت است از،هدفهایی  كه اداره كنندگان جامعه برمبناي سياست تشریعی آن رابرنامه ريزي و سازماندهي مي كنند).

صاحب نظر ديگري خط مشي عمومي رابه دوگروه کلی خط مشي هاي سياسي و تقنيني و خط مشي هاي اداري و اجرائي تقسيم نموده است.

خط مشي هاي عمومي ،براساس پيچيدگي و سادگي به سه دسته تقسيم مي شوند:

خط مشي عمومي عادی،( تكراري ،ساده)

خط مشي هاي عمومي تاكيتكي (پيچيده وگسترده )

خط مشي هاي عمومي اساسي (چشم انداز زماني طولاني و سايل اساسي و   جامعه راشامل مي شود.)

دريك طبقه بندي ديگر خط مشي هاي به :

خط مشي هاي عمومي سياسي (نحوه انتخاب نمايندگان)

خط مشي هاي عمومي توزيعي(پرداخت سوبسيد به كشاورزان)

خط مشي هاي عمومي توزيع مجد د (ماليات تصاعدي بردرآمد)،تقسيم مي شوند.

تقسيم بندي ديگري, خط‌مشي‌ها را به سه نوع فراگير, عادي و عمومي طبقه‌بندي نموده‌ است:

خط‌مشي فراگير يا ابر خط‌مشي, ‌جنبه فراگيرتري نسبت به ديگر خط‌مشي‌ها داشته‌ و از همه كلي‌تر است. خط‌مشي ‌هادي يا راهنما نحوه خط‌مشي‌گذاري را در زمينه‌هاي ديگر ترسيم مي‌كند, به عبارت ديگر خط‌مشي ‌هادي با ديدي كلان نسبت به مسايل و مشكلات, آنها را تجزيه و تحليل نموده و چارچوبي اساسي و مفيد را براي تهيه و تنظيم خط‌مشي‌هاي فرعي و خرد فراهم مي‌سازد. خط‌مشي‌هاي عمومي نيز بيانگر عمليات و فعاليتهاي سازمان‌‌هاي عمومي براي برطرف كردن مشكلات و مسايل جامعه است.

تقسيم بندي براساس قواي سه گانه كه شامل:

(خط مشي هاي تقنيني ،كه به وسيله قوه مقننه ومجلس وضع مي گردند،خط مشي هاي اجرائي:كه به وسيله قوه مجريه وضع مي شوند. خط مشي هاي قضائي كه به وسيله قوه قضائيه وضع مي گردند.(

 دريك طبقه بندي ديگر سه نوع خط مشي عمومي يا سياست داريم :

(سياست تشریعی:امرونهي ها و حقوق و تكاليف كه ازمكتب و معنويات سرچشمه مي گيرد.

سياست تحلیلی:دانش كه اصول مقرر سياسي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد.

سياست تدبير و اجرائي :كه عبارت است از،هدفهایی  كه اداره كنندگان جامعه برمبناي سياست تشریعی آن رابرنامه ريزي و سازماندهي مي كنند).

صاحب نظر ديگري خط مشي عمومي رابه دوگروه کلی خط مشي هاي سياسي و تقنيني و خط مشي هاي اداري و اجرائي تقسيم نموده است.

خط مشي هاي عمومي ،براساس پيچيدگي و سادگي به سه دسته تقسيم مي شوند:

خط مشي عمومي عادی،( تكراري ،ساده)

خط مشي هاي عمومي تاكيتكي (پيچيده وگسترده )

خط مشي هاي عمومي اساسي (چشم انداز زماني طولاني و سايل اساسي و   جامعه راشامل مي شود.)

دريك طبقه بندي ديگر خط مشي هاي به :

خط مشي هاي عمومي سياسي (نحوه انتخاب نمايندگان)

خط مشي هاي عمومي توزيعي(پرداخت سوبسيد به كشاورزان)

خط مشي هاي عمومي توزيع مجد د (ماليات تصاعدي بردرآمد)،تقسيم مي شوند.

تقسيم بندي ديگري, خط‌مشي‌ها را به سه نوع فراگير, عادي و عمومي طبقه‌بندي نموده‌ است:

خط‌مشي فراگير يا ابر خط‌مشي, ‌جنبه فراگيرتري نسبت به ديگر خط‌مشي‌ها داشته‌ و از همه كلي‌تر است. خط‌مشي ‌هادي يا راهنما نحوه خط‌مشي‌گذاري را در زمينه‌هاي ديگر ترسيم مي‌كند, به عبارت ديگر خط‌مشي ‌هادي با ديدي كلان نسبت به مسايل و مشكلات, آنها را تجزيه و تحليل نموده و چارچوبي اساسي و مفيد را براي تهيه و تنظيم خط‌مشي‌هاي فرعي و خرد فراهم مي‌سازد. خط‌مشي‌هاي عمومي نيز بيانگر عمليات و فعاليتهاي سازمان‌‌هاي عمومي براي برطرف كردن مشكلات و مسايل جامعه است.

1.شناخت مسئله وبیان آن

ازطریق انجام تحقیقات ومطالعات  ، ازطریق روابط عمومی ها ، سخنرانی ها و اجتماعات ، از طریق رسانه ها ، تعاریف سازمانی با توجه به ماموریت انها

مثال : (نوسانات نرخ ارز);  که ازطریق دادوستد های صرافی ها و بازار سیاه آن تاثیرگذار است و ازطرق بخش خبری صداوسیمامانندخبر 20:30 

روزنامه های اقتصادی ،روزنامهای دیگر ازجمله جام جم بخش اقتصادی، سایت بانک مرکزی ، اعلام مسافرین پروازهای خارجی که ارز سهمیه ای دریافت مینمایند یا بهرصورت ارز نیازمندند. اتحادیه صنف واردکنندگان .سایتهای اعلام خبر نوسانات آنلاین نرخ ارز وسکه وطلا،اخبار وسخنگوی وزارت اموراقتصاد ودارایی،اخبار وزارت صنایع درخصوص نوسانات قیمت صنایع تولیدی وابسته به ارز ،

2.ارجاع وطرح مسئله در سازمانهای عمومی

نحوه ارجاع آن ازطریق پیشنهاد ودرخواست (مثلا صندوق انتقاد وپیشنهادات)

ازطریق خود سازمانها (مثلا واحد بازرسی )

ازطریق مطبوعات و رسانه ها (مثلا اطلاع رسانی بخش سرزده دراخبار 20:30 شبکه دو سیما )

ازطریق گروه های ذینفع یا ذینفوذ،ازطریق انتخابات

مثال:ارجاع وطرح مسیله ازطریق واحدبازرسی سازمان اموراقتصادی ودارایی ، طرح مشکل واحدمدیریت نظارت برامور ارزو صرافی هادربانک مرکزی ،ازطریق نمایندگان محترم مجلس کمیسیون اموراقتصادی ، طرح در اتحادیه صنف صرافی ها ، 

3.شکل گیری تهیه وتدوین خط مشی

عوامل موثر در این مرحله جهت شکل گیری : الف- مسئولیت سازمانی وتعهد آنها   ب- نظریات کارشناسی    پ- جریانات اجتماعی اقتصادی فرهنگی موجود درجامعه  ج- ائتلاف یا رقابت عوامل ذینفع د- اهداف ورسالت عمومی سازمان  ه- ارزشهای حاکم بر جامعه ک- امکانات موجود درجامعه

مثال: 1- ورود مستقیم بانک مرکزی و بررسی نیازهای بازار و درصورت نیاز عرضه ارز به متقاضیان اصلی ازطریق واحدارز یا صرافی های مربوبطه به (از جمله مسافرین خروج ازمرز مثلا زایرین حج ،عتبات عالیات، دانشجویان درحال تحصیل دانشگاههای خارجی ،واردکنندگان محصولات ، و...) ورود نیروی انتظامی به بازار سیاه و جلوگیری عوامل دلالان تاثیرگذار بر افکار عمومی ، اعلام خبر بانک مرکزی از طرق رسانه های خبری و سوق نیاز عمومی به سمت واحدارز بانک مرکزی و یا صرافی های مربوطه منتخب،راه‌اندازی بورس ارز به‌جای مرکز مبادلات ارزی و در نتیجه تک‌نرخی شدن ارز ،جلوگیری واسطه‌گران بازار به عنوان یکی از عوامل غیررسمی تعیین نرخ ارز، یکسان‌سازی نرخ ارز،خنثی سازی  هیجان‌های خاص و ناپایدار بر رفتار نرخ ارز در بازار .رسیدگی به وضعیت صرافی های غیر مجاز،جلوگیری از قاچاق ارز درسیستم داخلی عرضه ارز و مرزهای کشور ، نظارت برامور واردات ومیزان ارزهای تخصیص و مقادیر ارزشی کالاهای وارداتی و...

4.قانونی کردن خط مشی

ازطرق نمایندگان مجلس - ازطریق سازمانهای وابسته به قوه مقننه - از طریق گروه های فشار - ازطریق دادگاه ها - آیین نامه وبخشنامه ها  - از طریق قوه مجریه 

مثال: مصوبات هیات اقتصادی دولت یا هیات وزیران بر امور ارزی ، بخشنامه های بانک مرکزی ، مصوبات و ابلاغات به نحوه عرضه ارز وقیمت آن به صرافی ها

مصوبات کمیسیون اقتصادی مجلس بر امور ارز، قانون های وضع شده مجلس برامورارز ومبادلات آن،ستادمرکزی مبارزه با قاچاق کالا وارز ،تهیه لایحه توسعه و امنیت پایدار مناطق مرزی  با هدف تقویت معیشت مرزنشینان و توسعه فعالیت‌های اقتصادی مناطق مرزی،

ماده ۷- بانک مرکزی موظف است در جهت پیشگیری و کنترل بازار مبادلات غیرمجاز ارز اقدامات زیر را به عمل آورد:

الف- تعیین و اعلام میزان ارز قابل نگهداری و مبادله در داخل کشور، همراه مسافر، همراه رانندگان عبوری و مواردی از این قبیل

ب- ایجاد سامانه اطلاعات مالی صرافی‌ها و رصد و ارزیابی فعالیت آنها

تبصره ۱- دولت مکلف است ارز مورد نیاز اشخاص را تأمین و در صورت عدم کفایت آن، بازارهای مبادله آزاد ارز را به گونه‌ای ایجاد نماید که تقاضای اشخاص از قبیل ارز مسافری و عبوری از طرق قانونی تأمین گردد.

تبصره ۲-  عرضه و فروش ارز، خارج از واحدهای مجاز تعیین شده توسط دولت به وسیله اشخاص و واحدهای صنفی، ممنوع است و با مرتکبین مطابق قانون رفتار می‌شود.

تبصره ۳- دولت حدود و مقررات استفاده از ارز را تعیین می‌کند.

ماده ۸- دولت موظف است به منظور حمایت از مأمورانی که به موجب قانون، متکفل امر مبارزه با قاچاق کالا و ارز می‌باشند و به تشخیص مراجع قضایی در هنگام انجام وظیفه ضمن رعایت ضوابط اداری و قانونی مربوط با زیان جانی و مالی نسبت به خود و یا دیگران مواجه می‌شوند، ردیفی در قوانین بودجه هر سال برای ستاد پیش‌بینی نماید.

اعتبار موضوع این ردیف از شمول قانون محاسبات عمومی مستثنی است. اعتبارات این ردیف توسط دستگاه‌های کاشف به استناد گزارش بدوی و پس از تأیید ستاد هزینه می‌شود.

ماده ۹- به منظور صیانت از سرمایه‌های انسانی کلیه دستگاه‌هایی که به موجب این قانون متکفل مبارزه با قاچاق کالا و ارز می‌باشند، متناسب با حجم فعالیت‌ها براساس دستورالعملی که به تصویب ستاد می‌رسد، اقدامات زیر انجام مییابد:

الف- آموزش‌های ضمن خدمت به منظور ارتقای دانش کارکنان و صیانت از آنان

ب- به کارگیری افراد باتجربه و دارای تخصص لازم برای همکاری با دستگاههای مسؤول در امر مبارزه با قاچاق کالا و ارز به صورت موقت

ت- نظارت بر مدیریت یکپارچه واحدهای صنفی و نظام توزیع کالا به منظور حسن اجرای مقررات صنفی در مبارزه با قاچاق

ث- ایجاد واحد جمع‌آوری گزارش‌های مردمی در دستگاه‌های کاشف

ج- نظارت و بازرسی برای آسیب‌شناسی فعالیت دستگاه‌های عضو ستاد و اقدام در جهت بهبود فرآیندهای مبارزه

ماده ۱۱- قوه قضائیه و سازمان تعزیرات حکومتی حسب مورد، موظفند به منظور تسریع در رسیدگی به پرونده‌ها و پیشگیری از ارتکاب جرم قاچاق کالا و ارز اقدامات زیر را به عمل آورند:

الف- اختصاص شعب ویژه جهت رسیدگی به جرائم قاچاق کالا و ارز توسط رئیس قوه قضائیه

ب- اختصاص شعب بدوی و تجدیدنظر ویژه رسیدگی به تخلفات قاچاق کالا و ارز متشکل از افراد حائز شرایط استخدام قضات مطابق آئین‌نامه مصوب هیئت وزیران توسط سازمان تعزیرات حکومتی

ماده ۱۸- هر شخص که مرتکب قاچاق کالا و ارز و حمل و یا نگهداری آن شود، علاوه بر ضبط کالا یا ارز، به جریمه‌های نقدی زیر محکوم می‌شود:

الف- کالای مجاز: جریمه نقدی یک تا دو برابر ارزش کالا

ب – کالای مجاز مشروط: جریمه نقدی معادل یک تا سه برابر ارزش کالا

پ – کالای یارانه‌ای: جریمه نقدی معادل دو تا چهار برابر ارزش کالا

ت – ارز: جریمه نقدی ارز ورودی، یک تا دو برابر بهای ریالی آن و جریمه نقدی ارز خروجی، دو تا چهار برابر بهای ریالی آن

تبصره ۱- عرضه و فروش کالای قاچاق موضوع این ماده جرم محسوب و مرتکب به حداقل مجازات‌های مقرر در این ماده محکوم می‌شود.

تبصره ۲- فهرست کالاهای یارانه‌ای با پیشنهاد وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی و صنعت، معدن و تجارت تهیه می‌شود و به تصویب هیئت وزیران می‌رسد.

تبصره ۳- وزارت  صنعت، معدن و تجارت مکلف است فهرست کالاهای مجاز مشروط را اعلام نماید.

ماده ۱۹- در صورتی که کالای قاچاق موضوع ماده(۱۸) این قانون با کالای دیگر مخلوط شود و امکان تفکیک وجود نداشته باشد تمام کالا ضبط و پس از کسر جریمه‌های ماده مذکور و سایر هزینه‌های قانونی به نسبت کالای غیر قاچاق از حاصل فروش به مالک مسترد می‌شود.

ماده ۲۰- وسایل نقلیه مورد استفاده در حمل قاچاق کالای موضوع ماده (۱۸)

5.ابلاغ واجرائ خط مشی

عوامل تاثیر گذار دراین مرحله : منابع انسانی ، مالی ، بودجه، زمان، میزان اطلاعات در دسترس

مثال: بانک مرکزی/صرافی ها/ وزارت دارایی/ سازمان گمرکات /سازمان حج وزیارت/ وزارت صنعت نعدن وتجارت ونیروی انتظامی

6. ارزیابی خط مشی

بازخوردها وفرصتهایی که خط مشی میتواندایجاد کند.

نقاط قوت وضعف ،نظرسنجی ها ، و....

بازرسی و تحقیقات میدانی از عملکرد بند 5 و اثرات آن که آیا خط مشی وضع شده اثر مثبت داشته یا میزان اثر پذیری آن چقدر بوده در صورت نیاز استمرار خط مشی یا وضع تغییرات اصلاحی ی بالکل حذف خط مشی و تدوین خط مشی جدید

نظارت بر عملکرد صرافی ها ، عملکرد واحد پول وارز بانک مرکزی و.

جواب: 

مدل عقلایی Rational Model 

یک خط مشی وقتی عقلایی است که به حداکثر « سود اجتماعی» برسد ، از این رو دولت ها باید خط مشی هایی را انتخاب کنند که منجر به منافعی در جامعه شده که این منافع بیشتر از هزینه ها شود ، همچنین دولت ها  باید از خط مشی هایی که منافعش بیشتر از هزینه ها نمی شود ، خودداری کنند.

E             دو رهنمون مهم در این تعریف از حداکثر سود اجتماعی وجود دارد:

خط مشی که هزینه اش از منافعش بیشتر است نباید انتخاب شود.

از میان خط مشی های مختلف ، تصمیم گیرندگان باید آن خط مشی را انتخاب کنند که بیشترین سود را با توجه به هزینه هایش ایجاد می کند.

این مدل بر سه فرض اساسی استوار است :

دسترسی خط مشی گذار به تمامی اطلاعات مورد نیاز

شناخت روشن از ترجیحات و خواسته ها

برخورداری خط مشی گزار از استدلالی کلی نگر که امکان بررسی همه جانبه و جامع همه ی راه حل ها و مقایسه  ی آن ها را به وی می دهد.

E                 مراحل سیاست گزاری براساس مدل عقلایی به شکل زیر است:

تعیین اهداف

درجه بندی ارزش ها

مشخص کردن ترجیحات

شناسایی تمام گزینه های مناسب

محاسبه ی همه ی نتایج گزینه ها و مقایسه ی آن ها و انتخاب گزینه یا ترکیبی از گزینه ها که می تواند بیشترین ارزش را به حداکثر برساند.

موانع خط مش گذاری بر مبنای مدل عقلایی

عدم اجماع بر ارزش ها و اهداف اجتماعی مشخص

عدم قابلیت مقایسه و ارزش گذاری بسیاری از ارزش ها و اهداف

خط مشی گذاران به دنبال حداکثر سازی دستیابی به اهداف نیستند.

سرمایه گذاری فراوان در روند اجرای برنامه ها مانع توجه به سایر گزینه های ممکن می شود.

موانع بیشماری بر سر راه جمع آوری اطلاعات کافی جهت ارزیابی همه ی گزینه ها وجود دارد.

×     راه های ارتقای عقلانیت تصمیمات مدیران :

o       مدل سازی

o       کاربرد ریاضیات و آمار

o       جداول تصمیم گیری

o       جداول ارزیابی

o       خط مشی گذاری تجربه گرا

شاید مدل عقلایی در سطوح کلان اجتماعی کارکرد بسیاری نداشته باشد ، اما در تصمیم گیری های سازمانی و خرد که دارای وضعیت نسبتا ثابت، دسترسی به اطلاعات لازم و معیارهای کمی هستند ، قابلیت بالایی دارد. در حوزه های تکنیکی و فنی هم می توان از این مدل استفاده کرد.

×  براي انتخاب يك خط مشي عقلايي، خط مشي گذاران بايد:

1- بر همه اولويتهاي ارزشي جامعه و اهميت آنها واقف باشند.

2- با همه گزينه هاي موجود خط مشي آشنا باشند.

3- همه پيامدهاي ممكن را براي هر گزينه خط مشي پيش بيني كنند

4- نسبت منفعت به هزينه را براي همه گزينه ها محاسبه كنند.

5- كاراترين گزينه را به عنوان خط مشي مطلوب انتخاب كنند.

 SHAPE  \* MERGEFORMAT مدل احساس  :ادراک درفرایند عقلائی

o    تعریف مساله شامل دو مرحله متمایز از هم می باشد

1-احساس مشکل

2-ادراک مشکل

در مرحله احساس خط مشی گذاران عارضه ها ورویه های بیرونی مشکل رادر می یابند ودرمرحله ادراک به ریشه یابی مشکل اقدام می کنند .

مدل ساده "احساس مشکل – ادراک مشکل "برای تحلیل خط مشی گذاریها مفید بوده وخط مشی گذاران وتحلیلگران خط مشی را یاری می دهد تابه نتایج موثرتری درتصمیم گیریها وتحلیلهایشان دست یابند.

×  موانع خط مشي گذاري عقلايي

1- معمولاٌ هيچ منفعت اجتماعي وجود ندارد كه در مورد آن توافق كلي وجود داشته باشد، بجز منافع افراد و گروههاي معدود كه بسياري از آن منافع نيز با هم در تعارض هستند.

2- منافع و هزينه هاي بي شماري را كه با هم سازگار نيستند نمي توان مورد بررسي قرارداده.

3- خط مشي گذاران براي اتخاذ تصميمات بر مبناي اهداف اجتماعي انگيزه اي ندارند در عوض آن ها سعي مي كنند كه پاداشهاي خود يعني قدرت، موقعيت، انتخاب(انتصاب) مجدد، امكانات مالي و غيره را افزايش دهند و در نظر گيرند.

4- خط مشي گذاران جز اينكه به رفع نيازها براي پيشرفت امور بپردازند ، انگيزه براي افزايش نفع خالص اجتماعي ندارند، آنها به تحقيق خود براي يافتن« بهترين راه ادامه نمي دهند و زماني كه راهي را بيابند كه « عملي باشد» جستجو براي يافتن ديگر گزينه ها را متوقف مي كنند،

5- سرمايه گذاري عظيم در مورد برنامه ها و خط مشيهايي كنوني، خط مشي گذاران را بازبيني گزينه هايي كه در جريان تصميم گيريهايي قبلي ، مورد قبول واقع نشده اند، باز میدارد.

6-در جریان خط مشی گذاری موانع بیشماری نظیر هزینه جمع آوری ، دسترسی به اطلاعات و زمان لازم برای جمع آوری اطلاعات وجود دارد

7- توانايي پيش بيني در علوم رفتاري و اجتماعي و همچنين علوم زيستي و فيزيكي به حدي نيست كه خط مشي گذاران قادر باشند تا همه منافع و هزينه هاي احتمالي حاصل از اجراي هر گزينه                                                        ( خط مشي) را كاملاً درك كنند.

8- زماني كه ارزشهاي مختلف سياسي ، اقتصادي و فرهنگي دخالت دارند ، خط مشي گذاران حتی به کمک پیشرفته ترین فنون تحلیلی و روشهای پردازش رایانه ای قدرت کافی برای محاسبه دقیق هزینه ها ومنافع را نخواهند داشت.

9- براي كاهش احتمال پيامدهاي ايذائي و غير قابل پيش بيني ، به دليل عدم قطعيت در مورد نتايج گزينه هاي مختلف خط مشي، خط مشي گذاران مجبورند تا آنجا كه ممكن است به خط مشيهاي قبلي متكي باشند،

10- ماهيت تقسيم كار و تخصصي شدن خط مشي گذاري عمومي در ديوان سالاريهاي بزرگ، هماهنگي در فرايند تصميم گيري را مشكل مي نمايد، زيرا در موقع تصميم گيري نمي توان نظر همه متخصصان را در زمينه هاي مختلف در اختيار داشت.

جواب بعض از سوالات

جواب سوال 1


 
خط مشی عمومی چیست ؟

خط مشی عمومی،عبارت است از خط مسیر وراهی است که انسان درپیش رودارد.

خط مشی ،درمعنی خاص عبارت است از تصمیمات و سیاست هائی که به وسیله مراجع مختلف بخش عمومی از قبیل :مجلس ،دولت و قوه قضائیه اتخاذ می گردد

خط مشی عمومی ،اصول کلی است در مورد هدف های نظام و مسئوولیت هایی که هربخش باید عهده دارگردد.

خط مشی عمومی مشخص کننده بایدها و نیایدها درجامعه و سازمانهاست .

خط مشی عمومی ،نشان دهنده خطوط کلی درفعالیت هاواقدامات بخش عمومی است.

خط مشی راهنمای عمل می باشد. وبطورخلاصه می توان گفت :خط مشی عمومی اصول وموازینی هستند که به وسیله مراجع ذیربط درهرجامعه وضع شده وبه عنوان الگو وراهنما ،اقدامات وفعالیتهای جامعه رارهبری می کنند.

2- ویژگی های خط مشی عمومی

1)پایداری خط مشی عمومی :(انعطاف پذیر باشد،پویائی لازم راداشته باشد).

خط مشی عموی باید یتواند با محیط متغیر و متحول تطبیق یافته و به نیازهای گوناگونی در طول زمان پاسخ دهد.

2)آینده نگری واقع بینانه ): واقعیت های زمان و مکان رادرنظر داشته و از اغراق درامکانات یا نادیده انگاشتنی امکانات موجود خود داری ورزد).

 باید واقعیتهای زمان و مکان را در نظر بگیردو از اغراق در امکانات یا نادیده انگاشتن امکانات موجود خودداری ورزد.

 3)هدف داربودن(به طورارادی و به سوی هدفی خاص جهت داشته باشد).

 4-)عام بودن :(برای کل جامعه وضع شود).

 5)فراگیری(اهداف متعدد را تحت پوشش قراردهد).

 خط مشی های عمومی جزیی و خاص نبوده و حیطه های وسیع را در می گیرد.

 6)مظهربودن:(فرهنگ،ارزش ،ایدئولوژی و جهان بینی ،نگرشی های اقتصادی ،سیاسی و...درخط مشی نمود داشته بادشد).

 3- انواع خط مشی عمومی:

 تقسیم بندی براساس قوای سه گانه که شامل:

 الف)خط مشی های تقنینی ،که به وسیله قوه مقننه ومجلس وضع می گردند.

 ب)خط مشی های اجرائی:که به وسیله قوه مجریه وضع می شوند.

 ج)خط مشی های قضائی که به وسیله قوه قضائیه وضع می گردند.

 دریک طبقه بندی دیگر سه نوع خط مشی عمومی یا سیاست داریم :

 الف)سیاست تشریعی)امرونهی ها و حقوق و تکالیف که ازمکتب و معنویات سرچشمه می گیرد.

 ب)سیاست تحلیلی(دانش که اصول مقرر سیاسی را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.

 ج)سیاست تدبیر و اجرائی(که عبارت است از،هدفهای که اداره کنندگان جامعه برمبنای سیاست تشریعی :آن رابرنامه ریزی و سازماندهی می کنند).

 صاحب نظر دیگری خط مشی عمومی رابه دوگروه کلی خط مشی های سیاسی و تقنینی و خط مشی های اداری و اجرائی تقسیم نموده است.

 4- خط مشی های عمومی ،براساس پیچیدگی و سادگی به سه دسته تقسیم می شوند:

الف)خط مشی عمومی عادی،( تکراری ،ساده)

 ب)خط مشی های عمومی تاکیتکی (پیچیده وگسترده )

 ج)خط مشی های عمومی اساسی (چشم انداز زمانی طولانی و سایل اساسی و   جامعه راشامل می شود.)

 دریک طبقه بندی دیگر خط مشی های به :الف)خط مشی های عمومی سیاسی (نحوه انتخاب نمایندگان)

ب)خط مشی های عمومی توزیعی(پرداخت سوبسید به کشاورزان)

ج)خط مشی های عمومی توزیع مجد د (مالیات تصاعدی بردرآمد)،تقسیم می شوند.

5- خط مشی های :فراگیر،هادی و خط مشی های عمومی.

فراگیر: یاابرخط مشی،جنبه کل دارند.

هادی :شیوه خط مشی گذاری رادرجامعه تعیین می سازدو به عبارتی ،خط مشی های خط مشی گذاری می باشد

وخط مشی عمومی،خطوط اصلی و جهت گیری های کلی اقدامات بخش عمومی رابیان می کنند.

خط مشی های تصریحی وتلویحی نوع دیگری از خط مشی های عمومی می باشند.

تلویحی :مکتوب و مدون نبوده و رسماًنیز اعلام نگردیده است اما همگان ازآن باخبرند.

تصریحی :مدون وصریح می باشند.

به کمک خط مشی عمومی می توانیم برنامه ها و فعالیت ها را محک زده و بیازماییم. این نقش کنترل کننده و ارزیاب خط مشی عمومی است.

آینده نگری واقع بینانه جزو ویژگیهای خط مشی عمومی است.

جلوگیری از تبلیغات سوء جزو خط مشی های بازدارنده است.

نقش های اصلی خط مشی عمومی

خط مشی عمومی ،سازمانهارادرانجام اقدامات وبرنامه هایشان مدد می دهد و هادی آنان درعملیاتشان می باشد.

خصوصیت دیگر خط مشی عمومی،نقش هماهنگ کنندگی آن است (عملیات و اقدامات سازمانهای با یگدیگر هماهنگ شده و از دوباره کاری جلوگیری بعمل آید).

ارزیابی و کنترل برنامه ها وفعالیت های بخش عمومی ،نقش دیگر می باشد. (خط مشی به عنوان شاخص و معیاری برای سنجش و ارزیابی و کنترل عمل می نماید).

نقش دیگری که خط مشی درجامعه ایفامی نماید،تأمین و تضمین منافع عامه است .

نفع عمومی:

نفع عمومی:عبارت است ازمنافع افراد و آحاد جامعه که براساس جریانی مانند قانون اکثریت ،نظام پارلمانی و غیره مورد بررسی قرارگرفته و به صورت خاص بیان می شود.

نفع عمومی لزوماًمجموع منافع تمامی افراد جامعه نیست بلکه درحالت ایده آل مصلحتی است که جمع کثیری درجامعه از آن سودمی برند.

6 - جواب سوال

مدل: عبارت است از الگوئی که از واقعیت گرفته شده و رابط بین متغیرها را نشان می دهد.

1- مدل های کلامی (به صورت نوشتار ،عبارات و جملات)

 2- مدل های ترسیمی

(روابط بین متغیرها را درقالب نمودار واشکال نشان میدهد .

 3- مدل های تجسمی

(سه بعدی،مانند ماکت یک ساختمان)

 4- مدل های ریاضی

(روابط ریاضی بین متغیرها رانشان می دهد)

 از نظر عملکرد،مدل ها به 3دسته (تشریحی – پیش بین و تجویزی )تقسیم می شوند و ازنظر زمانی مدل ها به پویا و ایستا   تقسیم می گردند.

 مدل تصمیم گیری مقطعی: هنگامی که سیاست گذار با پدیده های جدید که اطلاعات اندکی درباره آنها وجود دارد روبرو می شود،مدل تصمیم گیری مقطعی با اجرای هم زمان کاربرد مفیدی دارد

- فرآیند عقلائی خط مشی گذاری عمومی:

استفاده درست ازمنابع و امکانات برای تحصیل بهترین نتیجه جهت تحقق آرمانها.خط مشی گذران با بهره گیری از فرآیند عقلائی خط مشی گذاری ،با ترازوی عقل ومنطق گزینه های مختلف رامی سنجد وبهترین را انتخاب می کنند. (فرایند عقلایی )

نارضایتی

رضایت


 
تصمیم گیری

تصمیم گیری در شرایط مختلف اطمینان سه گروه میباشد.

 1- تصمیم گیری نوع اول

 تصمیم گیری در شرایط اطمینان

 نوع دوم

 تصمیم گیری در شرایط ریسک یا مخاطره

 نوع سوم

جواب سوال 34

 تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان

 در شرایط اطمینان کامل خطمشی گذار  بر اساس اطلاعات موجود می داند که نتایج حاصل از هر شق ممکن چیست.

 در شرایط ریسک یا مخاطره آمیز تصمیم گیرنده با اطمینان کامل نمیداند که نتایج حاصل از هر خط مشی چیست ولی احتمال وقوع آنها را میداند.

 در شرایط عدم اطمینان خط مشی گذاری مشکل بوده و از سه شیوه استفاده میشود.

 1- شیوه اتخاب حداکثر حداکثرها:

 بهترین نتیجه از بهترین نتایج شقوق ممکن. این شیوه خوشبینانه است.

 2- شیوه انتخاب حداکثر حداقلها:

در این شیوه فرض می شود که برای راه حلهای ممکن بدترین نتیجه در شرایط محیطی مورد نظر حاصل خواهد شد.

 3- شیوه انتخاب با فرض احتمال یکسان:

در این شیوه احتمال برای شرایط مختلف یکسان فرض شده و بر اساس ارزش مورد انتظار تعیین خط مشی می گردد.

4- جواب سوال  

طراحی نظام خط مشی گذاری عمومی :درطراحی نظام خط مشی گذاری عمومی باید مراحل زیر راطی نمائیم :

1- شناخت ارزش ها واولویت بندی آنها براساس اهمیت .

 2- شناخت واقعیات و امکانات محدود جامعه .

 3- شناخت مسایل و تنگناهای عمومی

 4- مطالعه امکانات بالفعل و بالقوه جامعه.

 5- ارزیابی نظام خط مشی گذاری موجود

 6- تعیین واحدهائی که می توانند وظیفه خط مشی گذاری راعهده دارباشد.

 7- تعیین رویه کلی خط مشی گذاری.

 وضع خطمشی های واقع بینانه مستلزم آگاهی از واقعیتهای جامعه است.

 درخت اخذ تصمیم را شیوه تجزیه و تحلیل پیشنگر بیز نامیده اند.

 مدلهای تجویزی:

 مدلهایی هستند که بهترین پاسخها را برای حل مسال در اختیار تصمیم گیرنده قرار می دهند.

 اولین مرحله در طراحی نظام خط مشی گذاری عمومی  شناخت ارزشهاست.

 فصل سوم:

 مراحل مختلف شیوه عقلائی 

مرحله اول:

 تشخیص مسا له

 مرحله دوم:

 احصاء شقوق ممکن

مرحله سوم:

انتخاب معیار و ارزیابی راه حلها

مرحله چهارم:

اتخاب بهترین راه حل

 مرحله پنجم:

اجرا و بازخور خطمشی

 مراحل مختلف شیوه تغیرات جزئی

مرحله اول:

   تشخیص مسا له

مرحله دوم:

جستجو برای راه حلهای مشکل در گذشته

مرحله سوم:

انجام تغییرات جزیی در راه حلها

 مرحله چهارم:

ارایه خط مشی جدید

 مرحله پنجم:

اجرا و بازخور خط مشی در عمل

 مرحله ششم

تحقق کلیه توصیه های فرایند عقلایی کاملا غیر ممکن است.

 اطلاعات انبوه در فرایند عقلایی خط مشی گذاری خود نوعی مانع به شمار می آید.

 مدل تغییرات جزیی کار پیش بینی را ساده میسازد.

 در شیوه تغییرات جزیی خط مشی گذار به اندیشه و تفکر خلاق نمی پردازد و روح محافظه کاری بر وی غلبه می کند.

 طرفداران شیوه تغییرات جزیی در خط مشی گذاری همان پیروان شیوه عقلایی- عقلای تعدیل شده هستند.

 در برنامه ریزی اکتشافی- ابداعی قایده ساده در نظر گرفته شده و دایما مقایسه هایی انجام می پذیرند و پاسخهای صحیح و خطا مشخص می گردند.

 مهمترین تفاوت بین شیوه عقلایی و شیوه تغییرات جزیی  جستجوی راه حلها در آینده و در گذشته است.

 

 23- جواب سوال گروههای ذی نفع و خط مشی گذاری :(Interest Group ):

گروههائی هستند که هدف و مقصود مشترکی رادنبال کرده و نفوذ و قدرت مسلطی رادریک زمینه دارامی باشند. این گروهها جزءساختار رسمی دولت نمی باشند.

 انواع مختلف گروههای ذی نفوذ عبارتند از:

  1- محض

   2- نسبی

 1- گروههای ذی نفوذ محض:

  اختصاصاً درقلمروی سیاست عمل می نمایند و برقوای بخش عمومی نفوذ می نمایند .

 - گروههای ذی نفوذ نسبی :

 آن است که فشار سیاسی فقط بخشی از فعالیتهای آن باشد و یا اینکه علل وجودی وزمینه های فعالیت دیگری داشته باشد.

 - گروههای ذی نفوذ خصوصی و عمومی:

  درابتدا مفهوم گروههای ذی نفوذ به گروههای خصوصی اطلاق می شد اما بتدریج مفهوم  گسترده تری پیدا کرد و گروههای عمومی رانیز دربرگرفت .

 - گروههای ذی نفوذ داخلی وخارجی :

 گروههای ذی نفوذ داخلی:

  به گروههای ملی اطلاق می شوند که در درون کشور فعالیت دارند.

 وگروههای ذی نفوذ  خارجی :

  در یک کشور خارجی براوضاع و احوال  داخل کشور تأثیر می گذارند . ویا به صورت یک سازمان بین المللی برکشور اعمال نفوذ می نمایند.

 5- گروههای ذی نفوذ عوام و خواص :

  عوام: درپی گرد آوری تعداد هرچه بیشتر اعضاءمی باشند

24- جواب سوال

خواص: درپی کمیت نیستند بلکه به دنبال کیفیت می باشند . خطاب آنان به سرشناسان اجتماعی وبه خواص است .

 خواص: درپی کمیت نیستند بلکه به دنبال کیفیت می باشند . خطاب آنان به سرشناسان اجتماعی وبه خواص است .

25و26 جواب سوال

 طبقه نخبگان تعدادشان نسبت به کل جامعه معدود می باشد و خطمشی به وسیله آنان انجام می پذیرد.

 رهبران سیاسی در دایره اولیه در خط مشی گذاری و مردم عادی در دایره های خارجی و دور از مرکز  قرار دارند.

 در تمامی جوامع نفوذ طبقات اجتماعی در خط مشی گذاری عمومی یکسان نیست.

 پیام نطریه جامعه مرکب و مدل گروهی تصمیم گیری آن است که طبقه خاصی در خط مشی گذاری عمومی به تنهایی موثر نیست.

 دفاتر فنی و سازمانهای خبری جزء گروه های ذی نفوذ به شمار می آیند.

 تعامل قدرت بین صاحبان نفوذ در جامعه به وضع خط مشی ها می انجامد.

 گروه های ذی نفوذ می توانند اطلاعات را در اختیار تصمیم گیرندگان دولتی قرار دهند و موجبات اعمال نفوذ خود را فراهم آورند.

جواب سوال 18نقش بروکراسی را در اجرای برنامه ها و خط مشی شرح دهید ؟

بوروکراسی ها عموما ابزاری هستند که خطمشی را به اجرا در می آورند و فرایندی را برای اجرای خط مشی تعریف نموده است بوروکراسی برای جامعه مدرن یک الگود ساختاری مهم محسوب می شود ویلسو می گوید : باید خطخط مشی عمومی ازاداره عمومی کاملا تفکیک شود وی معتقد است که مدران باید خط مشی ها را اجرا کنند نه اینکه آنها را وضع نمایند این تفکیک در عمل صورت نگرفته است بوروکراسیها با بکارگیری اقتدار خود در فرایند خطمشی گذاری از تعریف مسئله تا اجرای آن اثرگذارند مدیریت دولتی به جای این که بین خط مشی و اداره امور عمومی تفکیک قائل شود مدیریت را تابعی از سیاستها و خط مشی ها میداند که رویه متداول سنت اداری است ارتباط متقابل آنها وظایف را تفکیک و تخصصی می کند تادر سایه آن کار بهتر انجام شود و عدالت برقرار گردد گرچه نتایج ناشی از به کارگیری سوری این الگو سبب شده است پیامدهای آن از جمله رویه های خشک و مزاحم اقتدار زورگویانه خدمات شهری بدون پاسخگوئی به عنوان ویژگیهای بروکراسی دیده شود. بسیاری از مردم از بوروکراسی در ارائه خدمات دولتی متنفرند و دلایل آن را کاغذبازی ، تشریفات زائد اداری ، تاخیر در انجام کارها، نظارت شدید، غیر پاسخگو بودنبرروی ابعاد گوناگون زندگی میدانند. این الگو سبب تجمع قدرت بدون پاسخگوئی ، تمایل به منافع شخصی برای حفط قدرت ، فقدان مسئولیت پذیری ، جابه جائی اهداف می گردد.

نکته دیگر در مورداجرای خط مشی با الگوی بروکراسی این است که در این الگوجابه جائی اهداف صورت می گیرد .اهداف خط مشی با هدفی که برای خود بروکراسی مهم است جابه جا می شود . اجرای بروکراسی کاری دشوار ، عملیات زیاد و هزینه قابل توجه ای است این ویژگیها ی الگوی بروکراسی روی خط مشی گذاری اثرگذار است و ممکن است خط مشی گذاران را از تصویب خط مشی منصرف نموده یا در ارزیابی دچار خطا نماید . علاوه بر جابه جائی اهداف ، کلید فهم هدف یک موسسه نیز موجودیت آن موسسه می شود یعنی خط مشی به ابزاری تبدیل می شود که موجودیت موسسه را حفظ نمایدو وسیله ای برای تحقق هدف بروکراسی خواهد بود . با این همه سازمانهای بوروکراتیک برای اجرای موفقیت آمیز بسیاری از خط مشی ها نه همه ی آنها ضروری می باشند.


 
 1- بروکراسی هائی که به وسیله قدرت حاکم شکل گرفته اند و ابزارقدرت حاکمان جامعه می باشند.

 2- بروکراسی هائی که تحت انقیاد قدرت نظامی بوده و به وسیله نظامیان اداره می شود.

 3- بروکراسی قانونی – تخصصی:

  که به وسیله قدرت تخصصی وقانونی خود درخط مشی گذاری اثر می گذارد

 4- بروکراسی های نماینده:

 که در هیأت سیستم پارلمانی وقوه مقننه درتصمیم گیری های سیاسی مستقیماً مؤثر می باشد.

 5- بروکراسی های حزبی:

،که اغلب ناشی از به قدرت رسیدن یک حزب درکشور می باشد.

 7- جواب سوال

 محددیت و ناتوانی سازمانها دراتخاذ خط مشی های بغایت عقلائی است . تغییرات جزئی وتدریجی

 نقدی برسیستم نمایندگی:

 اصولاًبرای مشارکت عامه مردم درخط مشی گذاری می توان به دو روش اشاره نمود

 1- روش مستقیم (Citiprocess ) 

 2- روش غیر مستقیم (Proxiprocess

  1-درروش مستقیم :

 ،شهروندان مستقیماً درسرنوشت خود مشارکت می جویند

 2- درروش غیر مستقیم :

مردم نمایندگی را برمی گزینند وآنان به نمایندگی از طرف مردم به تدوین قوانین و خط مشی های مختلف اقدام می کنند.

 نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران بر عهده مقام رهبری است.

 جلوگیری از کاهش کیفیت کالاها به وسیله دولت در قالب خط مشی های بازدارنده متبلور می گردد.

 دلیل عمده استفاده از روش مستقیم خط مشی گذار ی افزایش جمعیت است.

 محدودیت های سازمانها در تصمیمگیری و تعیین خط مشی  به شیوه عقلایی:

 محدودیت دوم:

2- عدم وجود نیروی تخصص لازم

محدودیت سوم:

3- عدم وجود وقت بی حد و حصرا ست.

 

 

6- جواب سوال

 مدل چند بعدی خط مشی گذاری :

 فرآیند خط مشی گذاری فرآیند ی پیچیده و چند بعدی است که عوامل متعددی درآن ذی مدخل هستند .

 فرآیند چند بعدی خط مشی گذاری از یکدیگر جدانیستند .

 آنها به نوبه خود بریکدیگر تأثیرمی گذارند و از هم تأثیر می پذیرند. دراین مدل عامه مردم مستقیماً درجریان تعیین خط مشی های عمومی نقشی ندارند.

 28- جواب سوال

سه جریان دراین مدل مطرح است :

 1- جریان مسایل و مشکلات (نظر خط مشی گذار به مسایل و مشکلات جامعه معطوف می گردد و از مجاری گوناگون برای خط مشی گذار محسوس ومعلوم می گردد

 الف :جریان مشکلات محسوس در جامعه

1- مشکلی مطرح شده است           2-  مساله تعرف میشود       3-مسایل مطرح یا فراموش میشوند

 ب: جریان سیاسی  حساس نسبت به مشکلات

1- مسایل بوسیله مراجع ذیربط احصا میشوند                    2-بین اعضا توافق بعمل می آید

 ج: جریان یقین خطمشی مطلوب

 1- راه حل برای رفع مشکل                                       2- ارزیابی راه حل

    3- توافق بین اعضا                                                                                    

 2- جریان سیاسی(صورت مسایل که باید حل شوند به وسیله مقامات دولتی و رسمی تنظیم می گردد.

 3- جریان خط مشی(Policy stream ) : دراین جریان راه حل های مختلفی که خط مشی باید ازمیان آنها انتخاب گردد،تنظیم می شود.

 محققان – متخصصان و گروههای حرفه ای نقش عمده ای درجریان مذکور ایفا می کنند.

دراین روش استدلالهای منطقی و عملی اساس کار را تشکیل می دهد.

 زمانی که این سه جریان با هم تلاقی می کنند ،دریچه ای برای حل مشکل مورد نظر از طریق اتخاذ تصمیم گشوده می شود

 دریچه حل مشکلات زمانی باز می شود که مشکلی به صورت جدی خود نمائی کرده (جریان یکم )،ازنظر سیاسی مطرح شده (جریان دوم ) وراه حل هائی برای آن ارائه گردیده است(جریان سوم) .

دراین مدل تعقل،منطق ،سیاست و پیوندهای سازمانی مطرح وبا یکدیگر تلفیق می شوند.

 دراین مدل تعقل،منطق ،سیاست و پیوندهای سازمانی مطرح وبا یکدیگر تلفیق می شوند.

21- جواب سوال

 آگاهی از مسایل عمومی:

 مدیریت مسایل عمومی شیو ای راست که به وسیله آن سازمانها قادرمی گردد تامسایل عمومی و اجتماعی اطراف خود را که برآن تأثیر می گذارند شناسائی و ارزیابی کند و درمقابل آنها پاسخ های مناسبی ارائه دهد.

 مدیریت مسایل عمومی،پیش درآمد و مقدمه لازم برای خط مشی گذاری است .

 هدف مدیریت مسایل عمومی آن است که برای مشکلات پاسخ مناسب بیابد.

 مدیریت مسایل عمومی مقدمه خط مشی گذاری عمومی است.

 تخصص وسیله ای است که کارشناسان برای تاثیر در خط مشی گذاری عمومی از ان بهره می گیرند.

 دیدگاه اقتضایی بر گرفته از تفکر سیستمی است.

 اصطلاحات پوشش وسیع و دید مقطعی در توصیف مدل بررسی تلفیقی بکار رفته است.

 آگاهی از مشکلات در مدیریت مسایل عمومی به معنای شناخت مشکلات و تلاش در حل آنهاست.

 هدف مدیریت مسایل عمومی شناخت مسایل عمومی است.


 

 
 دیدگاههای ارزشی خط مشی گذاری عمومی

 مشورت وتصمیم گیری : سعی وتلاش درجهت آشکار نمودن و ظاهر ساختن امر خوب و نیکوئی که پنهان و مخفی بوده و عرضه نمودن نتیجه این تلاش و کوشش به دیگران مشورت ، مفاوضه و مبادله درکلام است (رایزنی)تادرسایه آن کلام و اندیشه،حق آشکار گردیده بدست آید.

 35- جواب سوال

روش های تصمیم گیری گروهی :

 یکی از تکنیک هائی که برای خط مشی گذاری بطور گروهی و از طریق مشورت ابداع شده «سمینار تصمیم گیری » نام دارد.

 این تکنیک امکان می دهد تا یک گروه از متخصصان دانش و آگاهی خود را به منظور انتخاب یک خط مشی مطلوب درشرایط پیچیده بکارگیرند.

 و هدف آن ،تبدیل مشکل به الفاظ ومفاهیمی است که قابل درک بوده و یافتن راه حل های اصلاحی را تسهیل می کند.

 سمینار تصمیم گیری،نگرشی همه جانبه ،چند بعدی ،انعطاف پذیر و آینده نگر است و موجبات بهبود خط مشی گذاری را فراهم می آورد.

 روش گروه اسمی یا کاغذی : (Nominal or paper

    مشکل فشار گروهی که یکی از عوارض تصمیم گیری جمعی است غلبه می کند. روش گروه اسمی و دلفی تلاش است در جهت استفاه از مزایای تصمیم گیری گروهی و کاستن از مشکلات ناشی از فشار گروهی .

 اعضاءدور یکدیگر جمع می شوند و مسأله را مطرح می کنند و افراد مستقلاً نظرات خود رااعلام می نمایند پس از آن نظرات جمع آوری می شود و روی تابلو درمعرض دید همگان قرار می گیرد.

 روش دلفی :

  گروهی برای تصمیم گیری دریک مورد خاص انتخاب شده وطی پرسش نامه ای نظرات آنان درموضوع تصمیم پرسش شده مطرح می گردد. دراین روش اعضاءتلاش می کنند تا با آینده نگری به اخذ تصمیمی موفق نایل گردند

 ارزش های تصمیم گیری :

 تصمیم ،حاصل انتخاب یک گزینه از میان گزینه های مختلف است.

 درتصمیم گیری دونوع معیار وجود دارد.

 1- معیارهائی که منتهی برتعقل ابزاری و کارکردی هستند(instrument tal)

                                          دراین معیار،رابطه با هر رویدادی فایده وسودی را دنبال می کنند(کارائی – سوددهی و...)

 

 - تعقل جوهری یا ارزشی (Substantive  or Value  rationality

 به دنبال بصیرت و خیر خواهی و مصلحت آدمی است حتی اگر هدف بازدهی اقتصادی درپی نداشته باشد. دراین جا جنبه اخلاق مقدم برجنبه های مادی است .

 در تصمیم گیری جمعی و مشورتی دید تصمیم گیرنده نسبت به موضوع وسیعتر می گردد.

 توکل :

 عبارت است این است که انسان زمام تصرف در امور خود را به دست غیر خود دهد.

 مشورت هایی که به منظور دستیابی به رای و نظر صورت می گیرد از نوع مشورت در معانی است.

 از دیدگاه اسلام مستشاران باید :

 1- عقل- خرد- ایمان و تقوا داشته یاشند.

 2- مجرب – ناصح و خیرخواه باشند.

 3-  ترسو و حریص نیاشند.

 تصمیم گیری مشورتی از نظر زمانی وقت بیشتری را طلب میکند.

 1- سستی اراده و بیخردی

 2- غضب-

 سفاهت و ترس

 3- اندوه و بد بینی

 زمانیکه تصمیم گیرنده از مخاطرات تصمیم بیمناک میشود چه عاملی به او یاری میدهد؟

 توکل به خدای سبحان

  11- جواب سوال

مشکلات و تنگناهای خط مشی گذاری عمومی :

 1-عدم تمایل به آینده نگری و گرایش به نتایج زودرس

 2-جزءنگری و یک بعدی شدن در تصمیم گیری (فقدان دید کلی نگروهمه جانبه)

  3-نارسائی های اطلاعاتی درتصمیم گیری (عدم وجود یک پایگاه معتبراطلاعاتی که تصمیم گیرندگان رادراخذ تصمیمات صحیح یاری دهد)

   4-گرایش به ساده انگاری و ساده جوئی (زمانی که مشکل درجامعه پدیدار می شود خط مشی گذاران به ساده تر جنبه آن چشم دوخته و دررفع آن به وضع قانون وضابطه می پردازند.)

 اعمال نظر شخصی درتصمیم گیری واتکاءبیش از حد برتجربیات فردی

 عدم تمایل به اجرای آزمایشی خط مشی و فقدان بازخوردرفرآیندخط مشی گذاری

 -7عدم تمایل به تصمیم گیری (به دلیل عدم وجود فضای حمایتی برای تصمیم گیرندگان ،عدم وجود ستادهای پشتیبانی تخصصی و اطلاعاتی برای کمک به تصمیم گیرندگان ، نارسائی فنی و تخصصی،عدم وجود همکاری بین مراجع علمی و فنی با تصمیم گیرندگان)

 8-انعطاف ناپذیری تصمیمات (زائیده تفکر تصمیم گیرندگان نسبت به محیط و مجریان است

 -9خط مشی های صوری وظاهری (خط مشی هائی که صرفاً جنبه تبلیغاتی و ظاهری داشته و برای جلب نظر و حمایت مردم طراحی شده اند)

 -10عدم آگاهی عامه مرده و احساس بی نقشی آنان درخط مشی گذاری (یکی از عمده ترین تنگناهای خط مشی گذاری،ناآگاهی عامه مردم و عدم حضور آنان درخط مشی گذاری است. جامعه درخواب رفته و بی بصیرت ،جدا ازنظامی که برای او خط مشی وضع می کند به زندگی خود ادامه می دهد و این جدائی مشکل اساس درخط مشی گذاری مؤثر می باشد.

 اگر اطلاعات مربوط به گذشته باشد تصمیمگیرنده با فقدان اطلاعات بهنگام روبروست.

 پیچیدگی تصمیم گیری های دور نگر عاملی است که تصمیم گیرندگان را به اخذ تصمیماتی با نتایج زودرس سوق می دهد.

 ارزش و اعتبار تصمیمات و خط مشی به اندازه اعتبار اطلاعات جمع آوری شده برای آنهاست.

 اتکاء صرف بر اطلاعات و گزارشهای رسمی و غفلت از دریافت نظرات عامه مردم موجب ضعف تصمیمات و خط مشی های متخذه میگردد.

 خط مشی های صوری آنهایی هستند که صرفا جنبه تبلیغاتی داشته و برای جلب نظر و حمایت مردم طراحی شده است.

 خط مشی های عمومی باید از  نظرات و خواسته های مردم نشات گیرند و به نیازهای آنان پاسخ دهند.

 نا آگاهی و جهالت مردم یکی از دلالی است که آنها را از دایره خط مشی گذاری به کنار مینهد.

 اگر تصمیم گیرنده عوارض و مشکلات را با اصل آنها یکی انگارد دچار گرایش به ساده انگاری و ساده جویی در تصمیمگیری شده است.

جواب بعض از سوالات

جواب سوال 1


 
خط مشی عمومی چیست ؟

خط مشی عمومی،عبارت است از خط مسیر وراهی است که انسان درپیش رودارد.

خط مشی ،درمعنی خاص عبارت است از تصمیمات و سیاست هائی که به وسیله مراجع مختلف بخش عمومی از قبیل :مجلس ،دولت و قوه قضائیه اتخاذ می گردد

خط مشی عمومی ،اصول کلی است در مورد هدف های نظام و مسئوولیت هایی که هربخش باید عهده دارگردد.

خط مشی عمومی مشخص کننده بایدها و نیایدها درجامعه و سازمانهاست .

خط مشی عمومی ،نشان دهنده خطوط کلی درفعالیت هاواقدامات بخش عمومی است.

خط مشی راهنمای عمل می باشد. وبطورخلاصه می توان گفت :خط مشی عمومی اصول وموازینی هستند که به وسیله مراجع ذیربط درهرجامعه وضع شده وبه عنوان الگو وراهنما ،اقدامات وفعالیتهای جامعه رارهبری می کنند.

2- ویژگی های خط مشی عمومی

1)پایداری خط مشی عمومی :(انعطاف پذیر باشد،پویائی لازم راداشته باشد).

خط مشی عموی باید یتواند با محیط متغیر و متحول تطبیق یافته و به نیازهای گوناگونی در طول زمان پاسخ دهد.

2)آینده نگری واقع بینانه ): واقعیت های زمان و مکان رادرنظر داشته و از اغراق درامکانات یا نادیده انگاشتنی امکانات موجود خود داری ورزد).

 باید واقعیتهای زمان و مکان را در نظر بگیردو از اغراق در امکانات یا نادیده انگاشتن امکانات موجود خودداری ورزد.

 3)هدف داربودن(به طورارادی و به سوی هدفی خاص جهت داشته باشد).

 4-)عام بودن :(برای کل جامعه وضع شود).

 5)فراگیری(اهداف متعدد را تحت پوشش قراردهد).

 خط مشی های عمومی جزیی و خاص نبوده و حیطه های وسیع را در می گیرد.

 6)مظهربودن:(فرهنگ،ارزش ،ایدئولوژی و جهان بینی ،نگرشی های اقتصادی ،سیاسی و...درخط مشی نمود داشته بادشد).

 3- انواع خط مشی عمومی:

 تقسیم بندی براساس قوای سه گانه که شامل:

 الف)خط مشی های تقنینی ،که به وسیله قوه مقننه ومجلس وضع می گردند.

 ب)خط مشی های اجرائی:که به وسیله قوه مجریه وضع می شوند.

 ج)خط مشی های قضائی که به وسیله قوه قضائیه وضع می گردند.

 دریک طبقه بندی دیگر سه نوع خط مشی عمومی یا سیاست داریم :

 الف)سیاست تشریعی)امرونهی ها و حقوق و تکالیف که ازمکتب و معنویات سرچشمه می گیرد.

 ب)سیاست تحلیلی(دانش که اصول مقرر سیاسی را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.

 ج)سیاست تدبیر و اجرائی(که عبارت است از،هدفهای که اداره کنندگان جامعه برمبنای سیاست تشریعی :آن رابرنامه ریزی و سازماندهی می کنند).

 صاحب نظر دیگری خط مشی عمومی رابه دوگروه کلی خط مشی های سیاسی و تقنینی و خط مشی های اداری و اجرائی تقسیم نموده است.

 4- خط مشی های عمومی ،براساس پیچیدگی و سادگی به سه دسته تقسیم می شوند:

الف)خط مشی عمومی عادی،( تکراری ،ساده)

 ب)خط مشی های عمومی تاکیتکی (پیچیده وگسترده )

 ج)خط مشی های عمومی اساسی (چشم انداز زمانی طولانی و سایل اساسی و   جامعه راشامل می شود.)

 دریک طبقه بندی دیگر خط مشی های به :الف)خط مشی های عمومی سیاسی (نحوه انتخاب نمایندگان)

ب)خط مشی های عمومی توزیعی(پرداخت سوبسید به کشاورزان)

ج)خط مشی های عمومی توزیع مجد د (مالیات تصاعدی بردرآمد)،تقسیم می شوند.

5- خط مشی های :فراگیر،هادی و خط مشی های عمومی.

فراگیر: یاابرخط مشی،جنبه کل دارند.

هادی :شیوه خط مشی گذاری رادرجامعه تعیین می سازدو به عبارتی ،خط مشی های خط مشی گذاری می باشد

وخط مشی عمومی،خطوط اصلی و جهت گیری های کلی اقدامات بخش عمومی رابیان می کنند.

خط مشی های تصریحی وتلویحی نوع دیگری از خط مشی های عمومی می باشند.

تلویحی :مکتوب و مدون نبوده و رسماًنیز اعلام نگردیده است اما همگان ازآن باخبرند.

تصریحی :مدون وصریح می باشند.

به کمک خط مشی عمومی می توانیم برنامه ها و فعالیت ها را محک زده و بیازماییم. این نقش کنترل کننده و ارزیاب خط مشی عمومی است.

آینده نگری واقع بینانه جزو ویژگیهای خط مشی عمومی است.

جلوگیری از تبلیغات سوء جزو خط مشی های بازدارنده است.

نقش های اصلی خط مشی عمومی

خط مشی عمومی ،سازمانهارادرانجام اقدامات وبرنامه هایشان مدد می دهد و هادی آنان درعملیاتشان می باشد.

خصوصیت دیگر خط مشی عمومی،نقش هماهنگ کنندگی آن است (عملیات و اقدامات سازمانهای با یگدیگر هماهنگ شده و از دوباره کاری جلوگیری بعمل آید).

ارزیابی و کنترل برنامه ها وفعالیت های بخش عمومی ،نقش دیگر می باشد. (خط مشی به عنوان شاخص و معیاری برای سنجش و ارزیابی و کنترل عمل می نماید).

نقش دیگری که خط مشی درجامعه ایفامی نماید،تأمین و تضمین منافع عامه است .

نفع عمومی:

نفع عمومی:عبارت است ازمنافع افراد و آحاد جامعه که براساس جریانی مانند قانون اکثریت ،نظام پارلمانی و غیره مورد بررسی قرارگرفته و به صورت خاص بیان می شود.

نفع عمومی لزوماًمجموع منافع تمامی افراد جامعه نیست بلکه درحالت ایده آل مصلحتی است که جمع کثیری درجامعه از آن سودمی برند.

6 - جواب سوال

مدل: عبارت است از الگوئی که از واقعیت گرفته شده و رابط بین متغیرها را نشان می دهد.

1- مدل های کلامی (به صورت نوشتار ،عبارات و جملات)

 2- مدل های ترسیمی

(روابط بین متغیرها را درقالب نمودار واشکال نشان میدهد .

 3- مدل های تجسمی

(سه بعدی،مانند ماکت یک ساختمان)

 4- مدل های ریاضی

(روابط ریاضی بین متغیرها رانشان می دهد)

 از نظر عملکرد،مدل ها به 3دسته (تشریحی – پیش بین و تجویزی )تقسیم می شوند و ازنظر زمانی مدل ها به پویا و ایستا   تقسیم می گردند.

 مدل تصمیم گیری مقطعی: هنگامی که سیاست گذار با پدیده های جدید که اطلاعات اندکی درباره آنها وجود دارد روبرو می شود،مدل تصمیم گیری مقطعی با اجرای هم زمان کاربرد مفیدی دارد

- فرآیند عقلائی خط مشی گذاری عمومی:

استفاده درست ازمنابع و امکانات برای تحصیل بهترین نتیجه جهت تحقق آرمانها.خط مشی گذران با بهره گیری از فرآیند عقلائی خط مشی گذاری ،با ترازوی عقل ومنطق گزینه های مختلف رامی سنجد وبهترین را انتخاب می کنند. (فرایند عقلایی )

نارضایتی

رضایت


 
تصمیم گیری

تصمیم گیری در شرایط مختلف اطمینان سه گروه میباشد.

 1- تصمیم گیری نوع اول

 تصمیم گیری در شرایط اطمینان

 نوع دوم

 تصمیم گیری در شرایط ریسک یا مخاطره

 نوع سوم

جواب سوال 34

 تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان

 در شرایط اطمینان کامل خطمشی گذار  بر اساس اطلاعات موجود می داند که نتایج حاصل از هر شق ممکن چیست.

 در شرایط ریسک یا مخاطره آمیز تصمیم گیرنده با اطمینان کامل نمیداند که نتایج حاصل از هر خط مشی چیست ولی احتمال وقوع آنها را میداند.

 در شرایط عدم اطمینان خط مشی گذاری مشکل بوده و از سه شیوه استفاده میشود.

 1- شیوه اتخاب حداکثر حداکثرها:

 بهترین نتیجه از بهترین نتایج شقوق ممکن. این شیوه خوشبینانه است.

 2- شیوه انتخاب حداکثر حداقلها:

در این شیوه فرض می شود که برای راه حلهای ممکن بدترین نتیجه در شرایط محیطی مورد نظر حاصل خواهد شد.

 3- شیوه انتخاب با فرض احتمال یکسان:

در این شیوه احتمال برای شرایط مختلف یکسان فرض شده و بر اساس ارزش مورد انتظار تعیین خط مشی می گردد.

4- جواب سوال  

طراحی نظام خط مشی گذاری عمومی :درطراحی نظام خط مشی گذاری عمومی باید مراحل زیر راطی نمائیم :

1- شناخت ارزش ها واولویت بندی آنها براساس اهمیت .

 2- شناخت واقعیات و امکانات محدود جامعه .

 3- شناخت مسایل و تنگناهای عمومی

 4- مطالعه امکانات بالفعل و بالقوه جامعه.

 5- ارزیابی نظام خط مشی گذاری موجود

 6- تعیین واحدهائی که می توانند وظیفه خط مشی گذاری راعهده دارباشد.

 7- تعیین رویه کلی خط مشی گذاری.

 وضع خطمشی های واقع بینانه مستلزم آگاهی از واقعیتهای جامعه است.

 درخت اخذ تصمیم را شیوه تجزیه و تحلیل پیشنگر بیز نامیده اند.

 مدلهای تجویزی:

 مدلهایی هستند که بهترین پاسخها را برای حل مسال در اختیار تصمیم گیرنده قرار می دهند.

 اولین مرحله در طراحی نظام خط مشی گذاری عمومی  شناخت ارزشهاست.

 فصل سوم:

 مراحل مختلف شیوه عقلائی 

مرحله اول:

 تشخیص مسا له

 مرحله دوم:

 احصاء شقوق ممکن

مرحله سوم:

انتخاب معیار و ارزیابی راه حلها

مرحله چهارم:

اتخاب بهترین راه حل

 مرحله پنجم:

اجرا و بازخور خطمشی

 مراحل مختلف شیوه تغیرات جزئی

مرحله اول:

   تشخیص مسا له

مرحله دوم:

جستجو برای راه حلهای مشکل در گذشته

مرحله سوم:

انجام تغییرات جزیی در راه حلها

 مرحله چهارم:

ارایه خط مشی جدید

 مرحله پنجم:

اجرا و بازخور خط مشی در عمل

 مرحله ششم

تحقق کلیه توصیه های فرایند عقلایی کاملا غیر ممکن است.

 اطلاعات انبوه در فرایند عقلایی خط مشی گذاری خود نوعی مانع به شمار می آید.

 مدل تغییرات جزیی کار پیش بینی را ساده میسازد.

 در شیوه تغییرات جزیی خط مشی گذار به اندیشه و تفکر خلاق نمی پردازد و روح محافظه کاری بر وی غلبه می کند.

 طرفداران شیوه تغییرات جزیی در خط مشی گذاری همان پیروان شیوه عقلایی- عقلای تعدیل شده هستند.

 در برنامه ریزی اکتشافی- ابداعی قایده ساده در نظر گرفته شده و دایما مقایسه هایی انجام می پذیرند و پاسخهای صحیح و خطا مشخص می گردند.

 مهمترین تفاوت بین شیوه عقلایی و شیوه تغییرات جزیی  جستجوی راه حلها در آینده و در گذشته است.

 

 23- جواب سوال گروههای ذی نفع و خط مشی گذاری :(Interest Group ):

گروههائی هستند که هدف و مقصود مشترکی رادنبال کرده و نفوذ و قدرت مسلطی رادریک زمینه دارامی باشند. این گروهها جزءساختار رسمی دولت نمی باشند.

 انواع مختلف گروههای ذی نفوذ عبارتند از:

  1- محض

   2- نسبی

 1- گروههای ذی نفوذ محض:

  اختصاصاً درقلمروی سیاست عمل می نمایند و برقوای بخش عمومی نفوذ می نمایند .

 - گروههای ذی نفوذ نسبی :

 آن است که فشار سیاسی فقط بخشی از فعالیتهای آن باشد و یا اینکه علل وجودی وزمینه های فعالیت دیگری داشته باشد.

 - گروههای ذی نفوذ خصوصی و عمومی:

  درابتدا مفهوم گروههای ذی نفوذ به گروههای خصوصی اطلاق می شد اما بتدریج مفهوم  گسترده تری پیدا کرد و گروههای عمومی رانیز دربرگرفت .

 - گروههای ذی نفوذ داخلی وخارجی :

 گروههای ذی نفوذ داخلی:

  به گروههای ملی اطلاق می شوند که در درون کشور فعالیت دارند.

 وگروههای ذی نفوذ  خارجی :

  در یک کشور خارجی براوضاع و احوال  داخل کشور تأثیر می گذارند . ویا به صورت یک سازمان بین المللی برکشور اعمال نفوذ می نمایند.

 5- گروههای ذی نفوذ عوام و خواص :

  عوام: درپی گرد آوری تعداد هرچه بیشتر اعضاءمی باشند

24- جواب سوال

خواص: درپی کمیت نیستند بلکه به دنبال کیفیت می باشند . خطاب آنان به سرشناسان اجتماعی وبه خواص است .

 خواص: درپی کمیت نیستند بلکه به دنبال کیفیت می باشند . خطاب آنان به سرشناسان اجتماعی وبه خواص است .

25و26 جواب سوال

 طبقه نخبگان تعدادشان نسبت به کل جامعه معدود می باشد و خطمشی به وسیله آنان انجام می پذیرد.

 رهبران سیاسی در دایره اولیه در خط مشی گذاری و مردم عادی در دایره های خارجی و دور از مرکز  قرار دارند.

 در تمامی جوامع نفوذ طبقات اجتماعی در خط مشی گذاری عمومی یکسان نیست.

 پیام نطریه جامعه مرکب و مدل گروهی تصمیم گیری آن است که طبقه خاصی در خط مشی گذاری عمومی به تنهایی موثر نیست.

 دفاتر فنی و سازمانهای خبری جزء گروه های ذی نفوذ به شمار می آیند.

 تعامل قدرت بین صاحبان نفوذ در جامعه به وضع خط مشی ها می انجامد.

 گروه های ذی نفوذ می توانند اطلاعات را در اختیار تصمیم گیرندگان دولتی قرار دهند و موجبات اعمال نفوذ خود را فراهم آورند.

جواب سوال 18نقش بروکراسی را در اجرای برنامه ها و خط مشی شرح دهید ؟

بوروکراسی ها عموما ابزاری هستند که خطمشی را به اجرا در می آورند و فرایندی را برای اجرای خط مشی تعریف نموده است بوروکراسی برای جامعه مدرن یک الگود ساختاری مهم محسوب می شود ویلسو می گوید : باید خطخط مشی عمومی ازاداره عمومی کاملا تفکیک شود وی معتقد است که مدران باید خط مشی ها را اجرا کنند نه اینکه آنها را وضع نمایند این تفکیک در عمل صورت نگرفته است بوروکراسیها با بکارگیری اقتدار خود در فرایند خطمشی گذاری از تعریف مسئله تا اجرای آن اثرگذارند مدیریت دولتی به جای این که بین خط مشی و اداره امور عمومی تفکیک قائل شود مدیریت را تابعی از سیاستها و خط مشی ها میداند که رویه متداول سنت اداری است ارتباط متقابل آنها وظایف را تفکیک و تخصصی می کند تادر سایه آن کار بهتر انجام شود و عدالت برقرار گردد گرچه نتایج ناشی از به کارگیری سوری این الگو سبب شده است پیامدهای آن از جمله رویه های خشک و مزاحم اقتدار زورگویانه خدمات شهری بدون پاسخگوئی به عنوان ویژگیهای بروکراسی دیده شود. بسیاری از مردم از بوروکراسی در ارائه خدمات دولتی متنفرند و دلایل آن را کاغذبازی ، تشریفات زائد اداری ، تاخیر در انجام کارها، نظارت شدید، غیر پاسخگو بودنبرروی ابعاد گوناگون زندگی میدانند. این الگو سبب تجمع قدرت بدون پاسخگوئی ، تمایل به منافع شخصی برای حفط قدرت ، فقدان مسئولیت پذیری ، جابه جائی اهداف می گردد.

نکته دیگر در مورداجرای خط مشی با الگوی بروکراسی این است که در این الگوجابه جائی اهداف صورت می گیرد .اهداف خط مشی با هدفی که برای خود بروکراسی مهم است جابه جا می شود . اجرای بروکراسی کاری دشوار ، عملیات زیاد و هزینه قابل توجه ای است این ویژگیها ی الگوی بروکراسی روی خط مشی گذاری اثرگذار است و ممکن است خط مشی گذاران را از تصویب خط مشی منصرف نموده یا در ارزیابی دچار خطا نماید . علاوه بر جابه جائی اهداف ، کلید فهم هدف یک موسسه نیز موجودیت آن موسسه می شود یعنی خط مشی به ابزاری تبدیل می شود که موجودیت موسسه را حفظ نمایدو وسیله ای برای تحقق هدف بروکراسی خواهد بود . با این همه سازمانهای بوروکراتیک برای اجرای موفقیت آمیز بسیاری از خط مشی ها نه همه ی آنها ضروری می باشند.


 
 1- بروکراسی هائی که به وسیله قدرت حاکم شکل گرفته اند و ابزارقدرت حاکمان جامعه می باشند.

 2- بروکراسی هائی که تحت انقیاد قدرت نظامی بوده و به وسیله نظامیان اداره می شود.

 3- بروکراسی قانونی – تخصصی:

  که به وسیله قدرت تخصصی وقانونی خود درخط مشی گذاری اثر می گذارد

 4- بروکراسی های نماینده:

 که در هیأت سیستم پارلمانی وقوه مقننه درتصمیم گیری های سیاسی مستقیماً مؤثر می باشد.

 5- بروکراسی های حزبی:

،که اغلب ناشی از به قدرت رسیدن یک حزب درکشور می باشد.

 7- جواب سوال

 محددیت و ناتوانی سازمانها دراتخاذ خط مشی های بغایت عقلائی است . تغییرات جزئی وتدریجی

 نقدی برسیستم نمایندگی:

 اصولاًبرای مشارکت عامه مردم درخط مشی گذاری می توان به دو روش اشاره نمود

 1- روش مستقیم (Citiprocess ) 

 2- روش غیر مستقیم (Proxiprocess

  1-درروش مستقیم :

 ،شهروندان مستقیماً درسرنوشت خود مشارکت می جویند

 2- درروش غیر مستقیم :

مردم نمایندگی را برمی گزینند وآنان به نمایندگی از طرف مردم به تدوین قوانین و خط مشی های مختلف اقدام می کنند.

 نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران بر عهده مقام رهبری است.

 جلوگیری از کاهش کیفیت کالاها به وسیله دولت در قالب خط مشی های بازدارنده متبلور می گردد.

 دلیل عمده استفاده از روش مستقیم خط مشی گذار ی افزایش جمعیت است.

 محدودیت های سازمانها در تصمیمگیری و تعیین خط مشی  به شیوه عقلایی:

 محدودیت دوم:

2- عدم وجود نیروی تخصص لازم

محدودیت سوم:

3- عدم وجود وقت بی حد و حصرا ست.

 

 

6- جواب سوال

 مدل چند بعدی خط مشی گذاری :

 فرآیند خط مشی گذاری فرآیند ی پیچیده و چند بعدی است که عوامل متعددی درآن ذی مدخل هستند .

 فرآیند چند بعدی خط مشی گذاری از یکدیگر جدانیستند .

 آنها به نوبه خود بریکدیگر تأثیرمی گذارند و از هم تأثیر می پذیرند. دراین مدل عامه مردم مستقیماً درجریان تعیین خط مشی های عمومی نقشی ندارند.

 28- جواب سوال

سه جریان دراین مدل مطرح است :

 1- جریان مسایل و مشکلات (نظر خط مشی گذار به مسایل و مشکلات جامعه معطوف می گردد و از مجاری گوناگون برای خط مشی گذار محسوس ومعلوم می گردد

 الف :جریان مشکلات محسوس در جامعه

1- مشکلی مطرح شده است           2-  مساله تعرف میشود       3-مسایل مطرح یا فراموش میشوند

 ب: جریان سیاسی  حساس نسبت به مشکلات

1- مسایل بوسیله مراجع ذیربط احصا میشوند                    2-بین اعضا توافق بعمل می آید

 ج: جریان یقین خطمشی مطلوب

 1- راه حل برای رفع مشکل                                       2- ارزیابی راه حل

    3- توافق بین اعضا                                                                                    

 2- جریان سیاسی(صورت مسایل که باید حل شوند به وسیله مقامات دولتی و رسمی تنظیم می گردد.

 3- جریان خط مشی(Policy stream ) : دراین جریان راه حل های مختلفی که خط مشی باید ازمیان آنها انتخاب گردد،تنظیم می شود.

 محققان – متخصصان و گروههای حرفه ای نقش عمده ای درجریان مذکور ایفا می کنند.

دراین روش استدلالهای منطقی و عملی اساس کار را تشکیل می دهد.

 زمانی که این سه جریان با هم تلاقی می کنند ،دریچه ای برای حل مشکل مورد نظر از طریق اتخاذ تصمیم گشوده می شود

 دریچه حل مشکلات زمانی باز می شود که مشکلی به صورت جدی خود نمائی کرده (جریان یکم )،ازنظر سیاسی مطرح شده (جریان دوم ) وراه حل هائی برای آن ارائه گردیده است(جریان سوم) .

دراین مدل تعقل،منطق ،سیاست و پیوندهای سازمانی مطرح وبا یکدیگر تلفیق می شوند.

 دراین مدل تعقل،منطق ،سیاست و پیوندهای سازمانی مطرح وبا یکدیگر تلفیق می شوند.

21- جواب سوال

 آگاهی از مسایل عمومی:

 مدیریت مسایل عمومی شیو ای راست که به وسیله آن سازمانها قادرمی گردد تامسایل عمومی و اجتماعی اطراف خود را که برآن تأثیر می گذارند شناسائی و ارزیابی کند و درمقابل آنها پاسخ های مناسبی ارائه دهد.

 مدیریت مسایل عمومی،پیش درآمد و مقدمه لازم برای خط مشی گذاری است .

 هدف مدیریت مسایل عمومی آن است که برای مشکلات پاسخ مناسب بیابد.

 مدیریت مسایل عمومی مقدمه خط مشی گذاری عمومی است.

 تخصص وسیله ای است که کارشناسان برای تاثیر در خط مشی گذاری عمومی از ان بهره می گیرند.

 دیدگاه اقتضایی بر گرفته از تفکر سیستمی است.

 اصطلاحات پوشش وسیع و دید مقطعی در توصیف مدل بررسی تلفیقی بکار رفته است.

 آگاهی از مشکلات در مدیریت مسایل عمومی به معنای شناخت مشکلات و تلاش در حل آنهاست.

 هدف مدیریت مسایل عمومی شناخت مسایل عمومی است.


 

 
 دیدگاههای ارزشی خط مشی گذاری عمومی

 مشورت وتصمیم گیری : سعی وتلاش درجهت آشکار نمودن و ظاهر ساختن امر خوب و نیکوئی که پنهان و مخفی بوده و عرضه نمودن نتیجه این تلاش و کوشش به دیگران مشورت ، مفاوضه و مبادله درکلام است (رایزنی)تادرسایه آن کلام و اندیشه،حق آشکار گردیده بدست آید.

 35- جواب سوال

روش های تصمیم گیری گروهی :

 یکی از تکنیک هائی که برای خط مشی گذاری بطور گروهی و از طریق مشورت ابداع شده «سمینار تصمیم گیری » نام دارد.

 این تکنیک امکان می دهد تا یک گروه از متخصصان دانش و آگاهی خود را به منظور انتخاب یک خط مشی مطلوب درشرایط پیچیده بکارگیرند.

 و هدف آن ،تبدیل مشکل به الفاظ ومفاهیمی است که قابل درک بوده و یافتن راه حل های اصلاحی را تسهیل می کند.

 سمینار تصمیم گیری،نگرشی همه جانبه ،چند بعدی ،انعطاف پذیر و آینده نگر است و موجبات بهبود خط مشی گذاری را فراهم می آورد.

 روش گروه اسمی یا کاغذی : (Nominal or paper

    مشکل فشار گروهی که یکی از عوارض تصمیم گیری جمعی است غلبه می کند. روش گروه اسمی و دلفی تلاش است در جهت استفاه از مزایای تصمیم گیری گروهی و کاستن از مشکلات ناشی از فشار گروهی .

 اعضاءدور یکدیگر جمع می شوند و مسأله را مطرح می کنند و افراد مستقلاً نظرات خود رااعلام می نمایند پس از آن نظرات جمع آوری می شود و روی تابلو درمعرض دید همگان قرار می گیرد.

 روش دلفی :

  گروهی برای تصمیم گیری دریک مورد خاص انتخاب شده وطی پرسش نامه ای نظرات آنان درموضوع تصمیم پرسش شده مطرح می گردد. دراین روش اعضاءتلاش می کنند تا با آینده نگری به اخذ تصمیمی موفق نایل گردند

 ارزش های تصمیم گیری :

 تصمیم ،حاصل انتخاب یک گزینه از میان گزینه های مختلف است.

 درتصمیم گیری دونوع معیار وجود دارد.

 1- معیارهائی که منتهی برتعقل ابزاری و کارکردی هستند(instrument tal)

                                          دراین معیار،رابطه با هر رویدادی فایده وسودی را دنبال می کنند(کارائی – سوددهی و...)

 

 - تعقل جوهری یا ارزشی (Substantive  or Value  rationality

 به دنبال بصیرت و خیر خواهی و مصلحت آدمی است حتی اگر هدف بازدهی اقتصادی درپی نداشته باشد. دراین جا جنبه اخلاق مقدم برجنبه های مادی است .

 در تصمیم گیری جمعی و مشورتی دید تصمیم گیرنده نسبت به موضوع وسیعتر می گردد.

 توکل :

 عبارت است این است که انسان زمام تصرف در امور خود را به دست غیر خود دهد.

 مشورت هایی که به منظور دستیابی به رای و نظر صورت می گیرد از نوع مشورت در معانی است.

 از دیدگاه اسلام مستشاران باید :

 1- عقل- خرد- ایمان و تقوا داشته یاشند.

 2- مجرب – ناصح و خیرخواه باشند.

 3-  ترسو و حریص نیاشند.

 تصمیم گیری مشورتی از نظر زمانی وقت بیشتری را طلب میکند.

 1- سستی اراده و بیخردی

 2- غضب-

 سفاهت و ترس

 3- اندوه و بد بینی

 زمانیکه تصمیم گیرنده از مخاطرات تصمیم بیمناک میشود چه عاملی به او یاری میدهد؟

 توکل به خدای سبحان

  11- جواب سوال

مشکلات و تنگناهای خط مشی گذاری عمومی :

 1-عدم تمایل به آینده نگری و گرایش به نتایج زودرس

 2-جزءنگری و یک بعدی شدن در تصمیم گیری (فقدان دید کلی نگروهمه جانبه)

  3-نارسائی های اطلاعاتی درتصمیم گیری (عدم وجود یک پایگاه معتبراطلاعاتی که تصمیم گیرندگان رادراخذ تصمیمات صحیح یاری دهد)

   4-گرایش به ساده انگاری و ساده جوئی (زمانی که مشکل درجامعه پدیدار می شود خط مشی گذاران به ساده تر جنبه آن چشم دوخته و دررفع آن به وضع قانون وضابطه می پردازند.)

 اعمال نظر شخصی درتصمیم گیری واتکاءبیش از حد برتجربیات فردی

 عدم تمایل به اجرای آزمایشی خط مشی و فقدان بازخوردرفرآیندخط مشی گذاری

 -7عدم تمایل به تصمیم گیری (به دلیل عدم وجود فضای حمایتی برای تصمیم گیرندگان ،عدم وجود ستادهای پشتیبانی تخصصی و اطلاعاتی برای کمک به تصمیم گیرندگان ، نارسائی فنی و تخصصی،عدم وجود همکاری بین مراجع علمی و فنی با تصمیم گیرندگان)

 8-انعطاف ناپذیری تصمیمات (زائیده تفکر تصمیم گیرندگان نسبت به محیط و مجریان است

 -9خط مشی های صوری وظاهری (خط مشی هائی که صرفاً جنبه تبلیغاتی و ظاهری داشته و برای جلب نظر و حمایت مردم طراحی شده اند)

 -10عدم آگاهی عامه مرده و احساس بی نقشی آنان درخط مشی گذاری (یکی از عمده ترین تنگناهای خط مشی گذاری،ناآگاهی عامه مردم و عدم حضور آنان درخط مشی گذاری است. جامعه درخواب رفته و بی بصیرت ،جدا ازنظامی که برای او خط مشی وضع می کند به زندگی خود ادامه می دهد و این جدائی مشکل اساس درخط مشی گذاری مؤثر می باشد.

 اگر اطلاعات مربوط به گذشته باشد تصمیمگیرنده با فقدان اطلاعات بهنگام روبروست.

 پیچیدگی تصمیم گیری های دور نگر عاملی است که تصمیم گیرندگان را به اخذ تصمیماتی با نتایج زودرس سوق می دهد.

 ارزش و اعتبار تصمیمات و خط مشی به اندازه اعتبار اطلاعات جمع آوری شده برای آنهاست.

 اتکاء صرف بر اطلاعات و گزارشهای رسمی و غفلت از دریافت نظرات عامه مردم موجب ضعف تصمیمات و خط مشی های متخذه میگردد.

 خط مشی های صوری آنهایی هستند که صرفا جنبه تبلیغاتی داشته و برای جلب نظر و حمایت مردم طراحی شده است.

 خط مشی های عمومی باید از  نظرات و خواسته های مردم نشات گیرند و به نیازهای آنان پاسخ دهند.

 نا آگاهی و جهالت مردم یکی از دلالی است که آنها را از دایره خط مشی گذاری به کنار مینهد.

 اگر تصمیم گیرنده عوارض و مشکلات را با اصل آنها یکی انگارد دچار گرایش به ساده انگاری و ساده جویی در تصمیمگیری شده است.

فرایندخط مشی گذاری عمومی

مشکل : کمبودآب شرب سیمین شهر از توبع شهرستان گمیشان

این موضوع درسال گذشته بخصوص درتابستان بشدت  احساس گردید.

 مردم منطقه درماه مبارک رمضان بامشکل جدی قطعی طولانی مدت آب شرب بعلت کمبودآب وهمچنین شکستگی لوله آب شرب انتقالی درمسیرگذرراه آهن روستای قره تپه مواجه گردیدند ودراین شرایط مشکل تشدید گردیدو تقسیم آب بصورت سهمیه 2 ساعته درطی شبانه روزدربین سه محله  سیمین شهر صورت گرفت.

دراین شرایط شهرداری و شورای اسلامی سیمین شهر با در نظر گرفته وضعیت خانواده ها و قرار گرفتن در ماه مبارک رمضان نسبت به آبرسانی موردی از طریق اجاره تانکر های آب پرداختند    

1-   شناخت ، درک وبیان مسئله یا مشکل:

باتوجه به مشاعدات عینی وقرارگرفتن درشرایط موجود.

مراجعات متعددمردم ومسئولین شهری (شورای اسلامی و شهردارو... )به شرکت آب وفاضلاب روستایی و شهری .و تجمع و تحسن مردم درورودی شرکت آب و فاضلاب .فرمانداری شهرستان .

و نظربه کمبود بارش باران و شرایط جوی منطقه که گرم و خشک میباشد

اعلام گزارش شبکه بهداشت شهرستان ازوضعیت بهداشت ومشکلات ناشی ازبی آبی واعلام اخطار

بیان مساله ازتریبون نمازجمعه توسط فرماندارشهرستان

تشکیل ستاد مدیریت بحران درشهرستان با موضوع  رفع مشکل آب شرب.

 طرح وبررسی موضوع ازطریق ستاد مدیریت بحران شهرستان وارائه گزارشات آب وفاضلاب و ارادات مرتبط با موضوع  ازوضعیت موجودو ارائه راهکارهای مناسب

انعکاس موضوع  ازطریق مکاتبات اداری به مسئولین  کشوری و استانی و شهرستانی انجام شد

 .طرح مشکل ازطریق رسانه های محلی واستانی و شبکه های اجتماعی صورت گرفت

2-   ارجاع وطرح مسئله در سازمانهای عمومی :

این مشکل با توجه به حساست موضوع وارتباط با زندگی ومعیشت ورفاه مردم دراسرع وقت به دستگاه های زیربط ارجاع وجهت رفع مشکل دردستورکارآنان قرارگرفت :

شرکت آب و فاضلاب روستایی وشهری -  آب منطقه ای- آبخیزداری

دانشگاه علوم پزشکی . شبکه بهداشت ودرمان

راه و شهرسازی – راه آهن

جهاد کشاورزی - دامپزشکی   

حفاظت محیط زیست

ستاد مدیریت بحران - استانداری . فرمانداری . بخشداری

صدا وسیما

3-شکل گیری ، تهیه و تدوین خط مشی عمومی :  

سازمانهای مربوط بادرنظرگرفتن مسئولیت وتعهدات خود درقبال مردم منطقه وظیفه و ارائه خدمات مطلوب تهیه وتامین آب شرب سالم باتوجه به امکانات موجودخود نسبت به تهیه وتدوین خط مشی با درنظر گرفتن اطلاعات و نظرات کارشناسان خود اقدام نمودند.

الف . اصلاح ساختارشبکه آبرسانی .

ب : ایجاد مجتمع های آبرسانی

پ: حفرچاه های جدید تامین آب شرب .

 ت :تعویض لوله های آب قدیمی وکنتورهای  منازل  

ث:: تغییرالگوی کشت درمزارع وباغات

ح: اجرای طرح فاضلاب شهری

خ : فرهنگ سازی مصرف آب

ج: سخنرانی وبیان مسائل مرتبط دینی ومذهبی مصرف صحیح وصرفه جویی ازطریق ائمه جمعه وجماعات

چ:  ایجاد تصفیه خانه

س: اصلاح الگوی مصرف

ش :صرفه جویی درمصرف آب  

ص: نظارت وجلوگیری ازحفر چاه های غیرمجاز

ر: کولرزنی آب انبارها ازطریق مراکزبهداشت و درمان

ز:جلوگیری ازنصب پمپ  بطورمستقیم روی شبکه آب

ذ: دریافت جریمه های سنگین ازمتخلفین  

4-    مشروعیت بخشیدن و قانونی کردن خط مشی :

L, با پیگیریهای بعمل آمده مسئولان و رایزنیهای صورت گرفته وطرح موضوع درجلسه هیات دولت در سفر به استان گلستان وبازدید نماینده ویژه رئیس جمهور درمنطقه انجام گرفت و موضع بصورت لایحه ای به هیات دولت ارائه گردید وبا تخصیص اعتبارجهت حفر چاه های آب جداگانه ومبلغ یک میلیاردودویست میلیون تومان  در تاریخ 15/9/93به تصویب رسید. و تعویض 1 هزار و700 کنتور فرسوده آغازشد که نتیجه مثل حفر یک حلقه چاه ویا 30% تامین آب شرب .

5-    ابلاغ واجرای خط مشی عمومی :

با بیان موضوع درجلسه 2 روزبعد ازسفرهیات دولت به استان گلستان .شورای عالی آب به ریاست معاون اول رئیس جمهوربا موضوع تشکیل شورای هماهنگی مدیریت حوضه های آبریزومشکلات مربوط به آب شرب روستا ها مورد بحث وبررسی قرارگرفت واین خواسته بحق مردم که ازطریق نماینده ویژه رئیس جمهوردراقلیتهای مذهبی (حجه الاسلام یونسی )هم مطرح گردیده بودبا تصویب اعتباری به  مبلغ 1 میلیارد دو200 میلیون تومان جهت اخذمجوزحفر2 حلقه چاه به سیمین شهرو روستاهای همجواراختصاص یافت وتسریع درروند اجرای طرحهای وزارت نیروبرای تامین آب شرب روستاها و ساخت مجتمع های آبرسانی دردستورکاردستگاه های زیربط قرارگرفت .

6-    ارزیابی خط مشی

با توجه به بررسیهای بعمل آمده مشکل آب شرب و ساعات  تقسیم  بندی آن بهبود یافت وموضوع تعویض لوله ها و کنتورهای آب شهر وضعیت موجودبهبود یافت ومردم ازآن رضایت داشتند واین نشان از صحیح بودن خط مشی دارد.وگرنه باید خط مشی را از دوباره تدوین نمود

موضوع:شرح موانع خط مشي گذاري عقلايي

درس فرآيند خط مشي گذاري عمومي

یک خط مشی وقتی عقلایی است که به حداکثر « سود اجتماعی» برسد ، از این رو دولت ها باید خط مشی هایی را انتخاب کنند که منجر به منافعی در جامعه شده که این منافع بیشتر از هزینه ها شود ، همچنین دولت ها  باید از خط مشی هایی که منافعش بیشتر از هزینه ها نمی شود ، خودداری کنند.

دورهنمون مهم دراین تعریف ازحداکثرسوداجتماعی وجوددارد:

 خط مشی که هزینهاش ازمنافعش بیشتراست نبایدانتخاب شود.از میان خط مشی های مختلف ، تصمیم گیرندگان باید آن خط مشی را انتخاب کنند که بیشترین سود را با توجه به هزینه هایش ایجاد می کند

.

  موانع خط مشي گذاري عقلايي:

1- معمولاٌ هيچ منفعت اجتماعي وجود ندارد كه در مورد آن توافق كلي وجود داشته باشد، بجز منافع افراد و گروههاي معدود كه بسياري از آن منافع نيز با هم در تعارض هستند.

2- منافع و هزينه هاي بي شماري را كه با هم سازگار نيستند نمي توان مورد بررسي قرارداده.

3- خط مشي گذاران براي اتخاذ تصميمات بر مبناي اهداف اجتماعي انگيزه اي ندارند در عوض آن ها سعي مي كنند كه پاداشهاي خود يعني قدرت، موقعيت، انتخاب(انتصاب) مجدد، امكانات مالي و غيره را افزايش دهند و در نظر گيرند.

4- خط مشي گذاران جز اينكه به رفع نيازها براي پيشرفت امور بپردازند ، انگيزه براي افزايش نفع خالص اجتماعي ندارند، آنها به تحقيق خود براي يافتن« بهترين راه ادامه نمي دهند و زماني كه راهي را بيابند كه « عملي باشد» جستجو براي يافتن ديگر گزينه ها را متوقف مي كنند،

5- سرمايه گذاري عظيم در مورد برنامه ها و خط مشيهايي كنوني، خط مشي گذاران را بازبيني گزينه هايي كه در جريان تصميم گيريهايي قبلي ، مورد قبول واقع نشده اند، باز میدارد.

6-در جریان خط مشی گذاری موانع بیشماری نظیر هزینه جمع آوری ، دسترسی به اطلاعات و زمان لازم برای جمع آوری اطلاعات وجود دارد

7- توانايي پيش بيني در علوم رفتاري و اجتماعي و همچنين علوم زيستي و فيزيكي به حدي نيست كه خط مشي گذاران قادر باشند تا همه منافع و هزينه هاي احتمالي حاصل از اجراي هر گزينه   ( خط مشي) را كاملاً درك كنند.

8- زماني كه ارزشهاي مختلف سياسي ، اقتصادي و فرهنگي دخالت دارند ، خط مشي گذاران حتی به کمک پیشرفته ترین فنون تحلیلی و روشهای پردازش رایانه ای قدرت کافی برای محاسبه دقیق هزینه ها ومنافع را نخواهند داشت.

9- براي كاهش احتمال پيامدهاي ايذائي و غير قابل پيش بيني ، به دليل عدم قطعيت در مورد نتايج گزينه هاي مختلف خط مشي، خط مشي گذاران مجبورند تا آنجا كه ممكن است به خط مشيهاي قبلي متكي باشند،

10- ماهيت تقسيم كار و تخصصي شدن خط مشي گذاري عمومي در ديوان سالاريهاي بزرگ، هماهنگي در فرايند تصميم گيري را مشكل مي نمايد، زيرا در موقع تصميم گيري نمي توان نظر همه متخصصان را در زمينه هاي مختلف در اختيار داشت.

موضوع:شرح موانع خط مشي گذاري عقلايي

درس فرآيند خط مشي گذاري عمومي

یک خط مشی وقتی عقلایی است که به حداکثر « سود اجتماعی» برسد ، از این رو دولت ها باید خط مشی هایی را انتخاب کنند که منجر به منافعی در جامعه شده که این منافع بیشتر از هزینه ها شود ، همچنین دولت ها  باید از خط مشی هایی که منافعش بیشتر از هزینه ها نمی شود ، خودداری کنند.

دورهنمون مهم دراین تعریف ازحداکثرسوداجتماعی وجوددارد:

 خط مشی که هزینهاش ازمنافعش بیشتراست نبایدانتخاب شود.از میان خط مشی های مختلف ، تصمیم گیرندگان باید آن خط مشی را انتخاب کنند که بیشترین سود را با توجه به هزینه هایش ایجاد می کند

.

  موانع خط مشي گذاري عقلايي:

1- معمولاٌ هيچ منفعت اجتماعي وجود ندارد كه در مورد آن توافق كلي وجود داشته باشد، بجز منافع افراد و گروههاي معدود كه بسياري از آن منافع نيز با هم در تعارض هستند.

2- منافع و هزينه هاي بي شماري را كه با هم سازگار نيستند نمي توان مورد بررسي قرارداده.

3- خط مشي گذاران براي اتخاذ تصميمات بر مبناي اهداف اجتماعي انگيزه اي ندارند در عوض آن ها سعي مي كنند كه پاداشهاي خود يعني قدرت، موقعيت، انتخاب(انتصاب) مجدد، امكانات مالي و غيره را افزايش دهند و در نظر گيرند.

4- خط مشي گذاران جز اينكه به رفع نيازها براي پيشرفت امور بپردازند ، انگيزه براي افزايش نفع خالص اجتماعي ندارند، آنها به تحقيق خود براي يافتن« بهترين راه ادامه نمي دهند و زماني كه راهي را بيابند كه « عملي باشد» جستجو براي يافتن ديگر گزينه ها را متوقف مي كنند،

5- سرمايه گذاري عظيم در مورد برنامه ها و خط مشيهايي كنوني، خط مشي گذاران را بازبيني گزينه هايي كه در جريان تصميم گيريهايي قبلي ، مورد قبول واقع نشده اند، باز میدارد.

6-در جریان خط مشی گذاری موانع بیشماری نظیر هزینه جمع آوری ، دسترسی به اطلاعات و زمان لازم برای جمع آوری اطلاعات وجود دارد

7- توانايي پيش بيني در علوم رفتاري و اجتماعي و همچنين علوم زيستي و فيزيكي به حدي نيست كه خط مشي گذاران قادر باشند تا همه منافع و هزينه هاي احتمالي حاصل از اجراي هر گزينه   ( خط مشي) را كاملاً درك كنند.

8- زماني كه ارزشهاي مختلف سياسي ، اقتصادي و فرهنگي دخالت دارند ، خط مشي گذاران حتی به کمک پیشرفته ترین فنون تحلیلی و روشهای پردازش رایانه ای قدرت کافی برای محاسبه دقیق هزینه ها ومنافع را نخواهند داشت.

9- براي كاهش احتمال پيامدهاي ايذائي و غير قابل پيش بيني ، به دليل عدم قطعيت در مورد نتايج گزينه هاي مختلف خط مشي، خط مشي گذاران مجبورند تا آنجا كه ممكن است به خط مشيهاي قبلي متكي باشند،

10- ماهيت تقسيم كار و تخصصي شدن خط مشي گذاري عمومي در ديوان سالاريهاي بزرگ، هماهنگي در فرايند تصميم گيري را مشكل مي نمايد، زيرا در موقع تصميم گيري نمي توان نظر همه متخصصان را در زمينه هاي مختلف در اختيار داشت.

2-ارجاع و طرح مسئله در سازمانها و موسسات عمومی

3-شکل گیریو تهیه و تدوین خط مشی

4- قانونی کردن و مشروعیت بخشیدن به خط مشی عمومی

5-ابلاغ و اجراء خط مشی

6-ارزیابی خط مشی عمومیاجراء شده

الگوهای مشخص اقدامات برای رفع مشکلات در سازمان های عمومی را در بر می گیرد.بررسی هایی را نظیر اینکه مسایل و مشکلات چگونه به وجود می آیند  و به چه صورت بیان می شوند ، رشته عملیات و اقدامات تدوین شده برای حل این مشکلات کدام ها هستند ، مشروعیت و قانونی بودن یک اقدام بر دیگر اقدامات  ، و ظاهر شدن سیستم های خط مشی عمومی که به طور مداوم برای انجام و اقدام سازمان طراحی شده است در دستور کار مشخص می شوند . 

دستور کارهای بنیادی خط مشی گذاری  

دستور کار تبیین مسئله یا مشکل : مواردی که لازم است تحقیق و بررسی فعال و جدی برای آنها صورت گیرد . 

دستور کار پیشنهادی : برای مسائلی مطرح می شود که به مرحله پیشنهادی رسیده ، مشکل بیان شده و برای آنها راه حل در نظر گرفته شده است . 

دستور کار مذاکره : پیشنهادهایی که مورد حمایت فعال و جدی است . 

دستور کار مداوم و مستمر : مواردی که به طور مداوم مورد بررسی قرار می گیرند . کب والدر این نوع دستور را در مورد برنامه هایی مطرح می کنند که باید به صورت منظم بررسی

مدل خط مش گذاری آشفته

فرایند گزاری چاه های بدون پروانه آب مصرفی کشاورزی

فرایند خط مش گذاری چاهای بدون پروانه آب مصرف کشاورزی

مشکل: چا ههای آب فاقد پروانه بهره برداری

مجلس شوراء اسلامی وزارت نیرو را موظف به اطلاع رسانی فراگیر و موثر به ذی نفعان ، طی 2 سال تمام پس از ابلاغ قانون برای کلیه چاه های آب کشاورزی فعال فاقد پروانه واقع در کلیه دشت های کشور که قبل از پایان سال 85 هجری شمسی حفر و توسط  وزارت نیرو و  دستگاههای تابعه استانی شناسایی شده باشد و بر اساس ظرفیت آبی دشت مرتبط و با رعایت حریم چاه های مجاز و عدم اضرار به دیگران و عموم مشروط به اجراء آبیاری تحت فشار پروانه بهره برداری صادر نماید.

1- مجلس به وزارت نیرو تکلیف کرد به منظور صیانت از سفره آبهای زیر زمینی با تامین هزینه از سوی مالکان این چنین چاها ، حداکثر طی 2 سال پس از تصویب قانون نسبت به نصب کنتور های هوشمند برای تحویل حجمی آب در کلیه چاه های آب کشاورزی اقدام نماید .

ابلاغ و اجراء خط مش : از سوی مجلس شوراء اسلامی به وزارت نیرو در مورخ 89/4/27 ابلاغ شد .

ابلاغ و اجراء خط مش : در مورخ 90/3/18 هئیت محترم وزیران منظم به آئین نامه اجرایی قانون

تعیین تکلیف چاه های آب فاقد پروانه بهره برداری

1-شناخت و درک مسئله : مراجعات مکرر متقاضیان در خصوص مشکل سوخت ، امتیاز یرق،(برقی کردن چاه) تسهیلات بانکی ، اجرای سیستم آبیاری تحت فشار و...

2-طرح مسئله در سازمان های دولتی:بعد از شناخت مشکل به منظور همفکری با دستگا ههای زیربط در حل و  فصل مشکل موضوعاتی مطرح شد تا برای رسیدن به نتیجه اقداماتی بایستی شروع شود ( دستگاها ، مدیریت جهاد کشاورزی ، اداره برق )

3-تعیین و تدوین خط مش :شناسایی کلیه چاه های غیر مجاز کشاورزی تا قبل از سال 1385 حدود 1000 حلقه به منظور ساماندهی  و نظام مند کردن آنها با اخذ مجوز بهره برداری توسط پیمانکاران تخصصی به مهندسین منابع آب .

4-قانونی کردن خط مش : بعد از اینکه کلیه چاه های غیر مجاز در منطقه مشخص شدند نظامند کردن آنها نیاز به قانونی کردن خط مش است تا با طی مراحل قانونی کردن مجوز اجرای آن اخذ شود.

بعد از اخذ مجوز قانونی از سوی مجلس برای  اجراء از سوی هیئت دولت به وزارت نیرو ابلاغ می شود تا به طور دقیق با سازمان دهی نیروها ، امکانات و هدایت مدیر اجراء شود .

6- ارزیابی خط مش : با اجراء کردن قانون تعیین تکلیف چاهها تعدادی از کشاورزان مراجعه کردند که نام ما در این افراد مشخص شده نیست و بایستی برای حل مشکل عمومی مجددا ارزیابی صورت پذیرد.

تقسيم بندي براساس قواي سه گانه كه شامل:

(خط مشي هاي تقنيني ،كه به وسيله قوه مقننه ومجلس وضع مي گردند،خط مشي هاي اجرائي:كه به وسيله قوه مجريه وضع مي شوند. خط مشي هاي قضائي كه به وسيله قوه قضائيه وضع مي گردند.(

 دريك طبقه بندي ديگر سه نوع خط مشي عمومي يا سياست داريم :

(سياست تشریعی:امرونهي ها و حقوق و تكاليف كه ازمكتب و معنويات سرچشمه مي گيرد.

سياست تحلیلی:دانش كه اصول مقرر سياسي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد.

سياست تدبير و اجرائي :كه عبارت است از،هدفهایی  كه اداره كنندگان جامعه برمبناي سياست تشریعی آن رابرنامه ريزي و سازماندهي مي كنند).

صاحب نظر ديگري خط مشي عمومي رابه دوگروه کلی خط مشي هاي سياسي و تقنيني و خط مشي هاي اداري و اجرائي تقسيم نموده است.

خط مشي هاي عمومي ،براساس پيچيدگي و سادگي به سه دسته تقسيم مي شوند:

خط مشي عمومي عادی،( تكراري ،ساده)

خط مشي هاي عمومي تاكيتكي (پيچيده وگسترده )

خط مشي هاي عمومي اساسي (چشم انداز زماني طولاني و سايل اساسي و   جامعه راشامل مي شود.)

دريك طبقه بندي ديگر خط مشي هاي به :

خط مشي هاي عمومي سياسي (نحوه انتخاب نمايندگان)

خط مشي هاي عمومي توزيعي(پرداخت سوبسيد به كشاورزان)

خط مشي هاي عمومي توزيع مجد د (ماليات تصاعدي بردرآمد)،تقسيم مي شوند.

تقسيم بندي ديگري, خط‌مشي‌ها را به سه نوع فراگير, عادي و عمومي طبقه‌بندي نموده‌ است:

خط‌مشي فراگير يا ابر خط‌مشي, ‌جنبه فراگيرتري نسبت به ديگر خط‌مشي‌ها داشته‌ و از همه كلي‌تر است. خط‌مشي ‌هادي يا راهنما نحوه خط‌مشي‌گذاري را در زمينه‌هاي ديگر ترسيم مي‌كند, به عبارت ديگر خط‌مشي ‌هادي با ديدي كلان نسبت به مسايل و مشكلات, آنها را تجزيه و تحليل نموده و چارچوبي اساسي و مفيد را براي تهيه و تنظيم خط‌مشي‌هاي فرعي و خرد فراهم مي‌سازد. خط‌مشي‌هاي عمومي نيز بيانگر عمليات و فعاليتهاي سازمان‌‌هاي عمومي براي برطرف كردن مشكلات و مسايل جامعه است.

جواب: 

مدل عقلایی Rational Model 

یک خط مشی وقتی عقلایی است که به حداکثر « سود اجتماعی» برسد ، از این رو دولت ها باید خط مشی هایی را انتخاب کنند که منجر به منافعی در جامعه شده که این منافع بیشتر از هزینه ها شود ، همچنین دولت ها  باید از خط مشی هایی که منافعش بیشتر از هزینه ها نمی شود ، خودداری کنند.

E             دو رهنمون مهم در این تعریف از حداکثر سود اجتماعی وجود دارد:

خط مشی که هزینه اش از منافعش بیشتر است نباید انتخاب شود.

از میان خط مشی های مختلف ، تصمیم گیرندگان باید آن خط مشی را انتخاب کنند که بیشترین سود را با توجه به هزینه هایش ایجاد می کند.

این مدل بر سه فرض اساسی استوار است :

دسترسی خط مشی گذار به تمامی اطلاعات مورد نیاز

شناخت روشن از ترجیحات و خواسته ها

برخورداری خط مشی گزار از استدلالی کلی نگر که امکان بررسی همه جانبه و جامع همه ی راه حل ها و مقایسه  ی آن ها را به وی می دهد.

E                 مراحل سیاست گزاری براساس مدل عقلایی به شکل زیر است:

تعیین اهداف

درجه بندی ارزش ها

مشخص کردن ترجیحات

شناسایی تمام گزینه های مناسب

محاسبه ی همه ی نتایج گزینه ها و مقایسه ی آن ها و انتخاب گزینه یا ترکیبی از گزینه ها که می تواند بیشترین ارزش را به حداکثر برساند.

موانع خط مش گذاری بر مبنای مدل عقلایی

عدم اجماع بر ارزش ها و اهداف اجتماعی مشخص

عدم قابلیت مقایسه و ارزش گذاری بسیاری از ارزش ها و اهداف

خط مشی گذاران به دنبال حداکثر سازی دستیابی به اهداف نیستند.

سرمایه گذاری فراوان در روند اجرای برنامه ها مانع توجه به سایر گزینه های ممکن می شود.

موانع بیشماری بر سر راه جمع آوری اطلاعات کافی جهت ارزیابی همه ی گزینه ها وجود دارد.

×     راه های ارتقای عقلانیت تصمیمات مدیران :

o       مدل سازی

o       کاربرد ریاضیات و آمار

o       جداول تصمیم گیری

o       جداول ارزیابی

o       خط مشی گذاری تجربه گرا

شاید مدل عقلایی در سطوح کلان اجتماعی کارکرد بسیاری نداشته باشد ، اما در تصمیم گیری های سازمانی و خرد که دارای وضعیت نسبتا ثابت، دسترسی به اطلاعات لازم و معیارهای کمی هستند ، قابلیت بالایی دارد. در حوزه های تکنیکی و فنی هم می توان از این مدل استفاده کرد.

×  براي انتخاب يك خط مشي عقلايي، خط مشي گذاران بايد:

1- بر همه اولويتهاي ارزشي جامعه و اهميت آنها واقف باشند.

2- با همه گزينه هاي موجود خط مشي آشنا باشند.

3- همه پيامدهاي ممكن را براي هر گزينه خط مشي پيش بيني كنند

4- نسبت منفعت به هزينه را براي همه گزينه ها محاسبه كنند.

5- كاراترين گزينه را به عنوان خط مشي مطلوب انتخاب كنند.

 SHAPE  \* MERGEFORMAT مدل احساس  :ادراک درفرایند عقلائی

o    تعریف مساله شامل دو مرحله متمایز از هم می باشد

1-احساس مشکل

2-ادراک مشکل

در مرحله احساس خط مشی گذاران عارضه ها ورویه های بیرونی مشکل رادر می یابند ودرمرحله ادراک به ریشه یابی مشکل اقدام می کنند .

مدل ساده "احساس مشکل – ادراک مشکل "برای تحلیل خط مشی گذاریها مفید بوده وخط مشی گذاران وتحلیلگران خط مشی را یاری می دهد تابه نتایج موثرتری درتصمیم گیریها وتحلیلهایشان دست یابند.

×  موانع خط مشي گذاري عقلايي

1- معمولاٌ هيچ منفعت اجتماعي وجود ندارد كه در مورد آن توافق كلي وجود داشته باشد، بجز منافع افراد و گروههاي معدود كه بسياري از آن منافع نيز با هم در تعارض هستند.

2- منافع و هزينه هاي بي شماري را كه با هم سازگار نيستند نمي توان مورد بررسي قرارداده.

3- خط مشي گذاران براي اتخاذ تصميمات بر مبناي اهداف اجتماعي انگيزه اي ندارند در عوض آن ها سعي مي كنند كه پاداشهاي خود يعني قدرت، موقعيت، انتخاب(انتصاب) مجدد، امكانات مالي و غيره را افزايش دهند و در نظر گيرند.

4- خط مشي گذاران جز اينكه به رفع نيازها براي پيشرفت امور بپردازند ، انگيزه براي افزايش نفع خالص اجتماعي ندارند، آنها به تحقيق خود براي يافتن« بهترين راه ادامه نمي دهند و زماني كه راهي را بيابند كه « عملي باشد» جستجو براي يافتن ديگر گزينه ها را متوقف مي كنند،

5- سرمايه گذاري عظيم در مورد برنامه ها و خط مشيهايي كنوني، خط مشي گذاران را بازبيني گزينه هايي كه در جريان تصميم گيريهايي قبلي ، مورد قبول واقع نشده اند، باز میدارد.

6-در جریان خط مشی گذاری موانع بیشماری نظیر هزینه جمع آوری ، دسترسی به اطلاعات و زمان لازم برای جمع آوری اطلاعات وجود دارد

7- توانايي پيش بيني در علوم رفتاري و اجتماعي و همچنين علوم زيستي و فيزيكي به حدي نيست كه خط مشي گذاران قادر باشند تا همه منافع و هزينه هاي احتمالي حاصل از اجراي هر گزينه                                                        ( خط مشي) را كاملاً درك كنند.

8- زماني كه ارزشهاي مختلف سياسي ، اقتصادي و فرهنگي دخالت دارند ، خط مشي گذاران حتی به کمک پیشرفته ترین فنون تحلیلی و روشهای پردازش رایانه ای قدرت کافی برای محاسبه دقیق هزینه ها ومنافع را نخواهند داشت.

9- براي كاهش احتمال پيامدهاي ايذائي و غير قابل پيش بيني ، به دليل عدم قطعيت در مورد نتايج گزينه هاي مختلف خط مشي، خط مشي گذاران مجبورند تا آنجا كه ممكن است به خط مشيهاي قبلي متكي باشند،

10- ماهيت تقسيم كار و تخصصي شدن خط مشي گذاري عمومي در ديوان سالاريهاي بزرگ، هماهنگي در فرايند تصميم گيري را مشكل مي نمايد، زيرا در موقع تصميم گيري نمي توان نظر همه متخصصان را در زمينه هاي مختلف در اختيار داشت.

1-راهنماي عمل بودن در بخش هاي عمومي و جامعه : یکی از نقش های اصلی سیاست های اعتباری راهنمای عمل بودن است. یعنی ضمن مشخص نمودن خطوط کلی فعالیتها و اقدامات اعتباری، مراجع تصویب اعتبار را هدایت می کند که به چه اموری بپردازند و از چه اقداماتی بپرهیزند.خط مشي عمومي ،سازمانهارا درانجام اقدامات وبرنامه هايشان مدد مي دهد و هادي آنان درعمليات شان مي باشد. مثل سياست خود كفائي

2- نقش هماهنگ كنندگي 3-  ارزيابي و كنترل برنامه ها وفعاليت هاي بخش عمومي  4-تضمين كننده منافع عامه 5-روشن ساختن روح قوانين و مقررات حاكم بر جامعه

2-ویژگیهای عمده خط مشی های فراگیر رانام ببرید.

خط مشی های فراگیر حاوی پیش فرضها، معیارها، الگوها و رهنمودهایی است که خط مشی های عمومی باید از آنها تبعیت کنند. آیینه  تمام  نمایی از ایدئولوژیها، ارزشها، شرایط  اقتصادی،  سیاسی ،  اجتماعی و فرهنگی در  یک جامعه  خاص   میباشند.ویژگیهای عمده آن عبارتنداز:
- 1دارا بودن هدفهای کلی و فراگیر-2 تعیین حد و مرز خط مشی های عمومی3-.تعیین اولویت زمانی خط مشی گذاری عمومی4-تعیین میزان ریسک پذیری5-تعیین حدود جزئی یا کلی بودن تغییرات درخط مشی.6 تعیین میزان جامع یا محدود بودن خط مشی7-گرایش به تعادل یا جهش در خط مشی8-طراحی پیش فرضهای مربوط به آینده-9 ایجاد بنیادهای نظری برای خط مشی ها
-10 تعیین میزان دستیابی به منابع و امکانات11 -تعیین انواع شیوه ها و ابزارهای مورد نیاز خط مشی ها

3-انواع خط مشي عمومي از ديدگاههاي مختلف را شرح دهيد.

تقسيم بندي براساس قواي سه گانه كه شامل:

(خط مشي هاي تقنيني ،كه به وسيله قوه مقننه ومجلس وضع مي گردند،خط مشي هاي اجرائي:كه به وسيله قوه مجريه وضع مي شوند. خط مشي هاي قضائي كه به وسيله قوه قضائيه وضع مي گردند.(

 دريك طبقه بندي ديگر سه نوع خط مشي عمومي يا سياست داريم :

(سياست تشریعی:امرونهي ها و حقوق و تكاليف كه ازمكتب و معنويات سرچشمه مي گيرد.

سياست تحلیلی:دانش كه اصول مقرر سياسي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد.

سياست تدبير و اجرائي :كه عبارت است از،هدفهایی  كه اداره كنندگان جامعه برمبناي سياست تشریعی آن رابرنامه ريزي و سازماندهي مي كنند).

صاحب نظر ديگري خط مشي عمومي رابه دوگروه کلی خط مشي هاي سياسي و تقنيني و خط مشي هاي اداري و اجرائي تقسيم نموده است.

خط مشي هاي عمومي ،براساس پيچيدگي و سادگي به سه دسته تقسيم مي شوند:

خط مشي عمومي عادی،( تكراري ،ساده)

خط مشي هاي عمومي تاكيتكي (پيچيده وگسترده )

خط مشي هاي عمومي اساسي (چشم انداز زماني طولاني و سايل اساسي و   جامعه راشامل مي شود.)

دريك طبقه بندي ديگر خط مشي هاي به :

خط مشي هاي عمومي سياسي (نحوه انتخاب نمايندگان)

خط مشي هاي عمومي توزيعي(پرداخت سوبسيد به كشاورزان)

خط مشي هاي عمومي توزيع مجد د (ماليات تصاعدي بردرآمد)،تقسيم مي شوند.

تقسيم بندي ديگري, خط‌مشي‌ها را به سه نوع فراگير, عادي و عمومي طبقه‌بندي نموده‌ است:

خط‌مشي فراگير يا ابر خط‌مشي, ‌جنبه فراگيرتري نسبت به ديگر خط‌مشي‌ها داشته‌ و از همه كلي‌تر است. خط‌مشي ‌هادي يا راهنما نحوه خط‌مشي‌گذاري را در زمينه‌هاي ديگر ترسيم مي‌كند, به عبارت ديگر خط‌مشي ‌هادي با ديدي كلان نسبت به مسايل و مشكلات, آنها را تجزيه و تحليل نموده و چارچوبي اساسي و مفيد را براي تهيه و تنظيم خط‌مشي‌هاي فرعي و خرد فراهم مي‌سازد. خط‌مشي‌هاي عمومي نيز بيانگر عمليات و فعاليتهاي سازمان‌‌هاي عمومي براي برطرف كردن مشكلات و مسايل جامعه است.

4-مراحل فرايند خط مشي گذاري عمومي را شرح دهيد.

1ـ شناخت, درك و بيان مسأله يا مشكل: مطالعات،تحقیقات و بررسی ها،گزارشها و رخدادها،سخنرانیها و اجتماعات بیان کننده نیازها و کمبودهای شهروندان بوده و به دنبال آن ضرورت پیگیری از سوی سازمان های عمومی احساس می شود.

2ـ ‌ارجاع و طرح مسأله در سازمانها و مؤسسات عمومي:

3ـ شكل‌گيري, تهيه و تدوين خط‌مشي عمومي:سازمان عمومی در راستای اهداف و رسالت سازمانی انجام مطالعات و استفاده از کارشناسان موقعیت اجتماعی اقتصادی سیاسی تعهدات و مسئولیتها ارزش های حاکم بر جامعه مسئله یا مشکل رابررسی کرده و راه حل های مطلوب برای حل مشکل را تهیه و تدوین می کنند.

4ـ قانوني كردن و مشروعيت بخشيدن به خط‌مشي عمومي: سازمان های عمومی قانونگذاران دادگاهها دستگاههای اجرایی منفردا و تجمیعا نسبت به قانونی کردن و تصویب خط مشی در قالب قوانین موضوعه و قانون اساسی تصویب نامه ها ایین نامه ها بخشنامه ها اقدام می نمایند.

5ـ ابلاغ و اجراي خط‌مشي عمومي:توسط مراجع ذی صلاح به واحد سازمانی مربوط برای اجرا ابلغ می گردد.دسترسی به منابع مالی نیروی انسانی کارامد تجهیزات اطلاعات و امکانات لازم،آشنایی مجریان با روح خط مشی عمومی و مسئله مورد نظر،نحوه کنترل بر حسن اجرای خط مشی.

6 ـ ‌ارزيابي خط‌مشي عمومي اجرا شده: با توجه به استراتژی ها ماموریت ها مقاصد سازمانها و نقش انها در حل مشاکل عمومی ارزیابی میگردد که سازمان تا چه حد توانسته وظیفه خود را در اجرای خط مشی انجام دهد و نیز آیا مشکل دیگری به تبع اجرای خط مشی(مسئله جانبی)به وجود نیامده است؟

5- موانع خط مشي گذاري عقلائي را شرح دهيد.

1. هیچ منفعت اجتماعی مورد اجماع وجود ندارد
2. هزینه های بی شمار ناسازگار قابل بررسی نیست.برخی چیزها نظیر حیثیت شخصی را نمی توان ارزیابی کرد.
3. عدم انگیزه خط مشی گذار برای اتخاذ تصمیمات مبتنی بر اهداف اجتماعی
4. عدم انگیزه برای پیدا کردن بهترین گزینه موجود
5. تمرکز بر تصمیم گیری فعلی افراد را از گزینه هایی که در تصمیم گیری قبلی اخذ شده اند باز می دارد.
6. هزینه های حین خط مشی گذاری نظیر هزینه جمع آوری اطلاعات
7. ارزش های متنوع سیاسی اقتصادی و فرهنگی در کار دخالت دارند.
8. توان پیش بینی پایین در علوم اجتماعی
9. رجوع خط مشی گذار به تصمیمات قبلی به علّت احتمال وجود پیامدهای ایذایی و پیش بینی نشده جدید.
10. هماهنگی پایین به خاطر تقسیم کار و تخصصی شدن و اینکه نمی توان در زمان تصمیمگیری نظر تمامی متخصصان را در اختیار داشت.

6 -يكي از  مدلهاي خط مشي گذاري عمومي را به دلخواه شرح دهيد؟

خط مشی گذاری گروهی: (مدل گروهی): خط مشی به مثابه تعادل و تعامل بین گروه ها:

نظریه خط مشی گذاری عمومی بر این فرض مبتنی است که تعامل بین گروه ها عامل اصلی تعین خط مشی است. افرادی بطور رسمی یا غیر رسمی تشکیل می یابند خواستار برآورده شدن نیازهای خود از طریق دولت هستند یکی از صاحب نظران معتقد است هر گروه ذینفغ ضمن بروز رفتار مشترکی با دیگر گروهای موجود در جامعه خواسته خود را مطرح کند.

زمانی که چنین گروهی از یک نهاد دولتی درخواست می کند تاکاری انجام دهد یا نیازی را برایش برآورده سازد به یک گروه سیاسی تبدیل می شود. نقش افراد زمانی موثر خواهد بود که فقط به مقوله بخشی از یک گروه یا به مثابهه نماینده آن اجرای کسب منافع گروه مذکور اقدام کند.

در واقع مقصود از تلاض و کشمکش گروه ها، نفوذ در فرایند خط مشی گذاری عمومی است. به هر حال این انتظار وجود دارد که نظام سیاسی بتواند اختلافات گروهی را به شیوه های ذیل حل و فصل کند:

1. ایجاد نظم و ضابطه در تعامل گروهی
2. ایجاد مصالحه و موازنه میان منافع گروهها
3. تسری مصالحه و سازش گروه ها به جریان شکل گیری خط مشی عمومی
4. محقق ساختن و اجرای توافق ها و مصالحه نامه ها

به باور صاحب نظران خط مشی گذاری گروهی، خط مشی همیشه حاصل تعادل متوازن مبارزت گروهی است یعنی با توجه به قدرت گروه ها رنگ و بوی خط مشی خود را عوض می کند.

7-مدل خط مشي گذاري جزئی ، تدریجی را  شرح دهيد؟

- مدل جزئی- تدریجی: خط مشی بعنوان اعمال تغییرات در فعالیت های گذشته (چارلز – لیندبادم)

با توجه به دنیای واقعیت رویکرد عقلایی جامعه غیر ممکن است و غیر عملی می باشد و ما در واقع این رویکرد را نمی یابیم.

آقای لیندبلوم رویکرد جزئی –تدریجی را مطرح نمود. وی برای تفهیم و اثبات نظریه خود مثال بودجه را مطرح می کند که در آن عقلانیت جامعه مطرح نمی شود. و این کار براساس بودجه های سال قبل مطرح می شود یعنی در عمل بودجه سال قبل را می بیند و بعد بر اساس آن بودجه سال جدید را برنامه ریزی می کند، بنابراین عملاً پیشنهادها در مورد راه حلها جنبه افزایشی و تدریجی دارد البته نمی توان نسبت به جنبه های اجتماعی و ارزشی غفلت کرد به همین دلیل افراد در فرآیند تصمیم گیری به دنبال مصالحه و موافقت جویی هستن

8- مدل خط مشي گذاري عقلائی را  شرح دهيد؟

مدل عقلائی (حداکثر سازی دستاوردهای اجتماعی)

خط مشی عقلائی شیوه ای است که نتیجه آن کسب حداکثر دستاوردهای اجتماعی می باشد بنابراین دولتها باید خط مشی هایی را انتخاب کنند که نسبت منافع اجتماعی آن برای جامعه در مقایسه با هزینه های اجرایی آن به بالاترین حد برسد.

در تعریف فوق 2 نکته مهم ملاحظه می شود:

1. اینکه هر خط مشی فقط در صورتی پذیرفته می شود که هزینه اجرایی آن از منافع حاصل اجرا آن بیشتر نباشد.
2. تصمیم گیرندگان باید از میان خط مشی های پیشنهادی گزینه ای را انتخاب کنند که در مقایسه با   هزینه ها بیشترین منافع را در برداشته باشد.

می توان گفت یک خط مشی عقلایی است که میزان ارزشها و مقادیری که بدست می آورد از آنچه که از دست می دهد بیشتر و نتابج حاصل از آن از سایر خط مشی های قابل انتخاب مطلوب تر باشد.

توضیح بیشتر:طوری خط مشی گذاری کنید که با کمترین هزینه اجرایی بیشترین دستاورد اجتماعی را داشته باشد.

باید در حیطه ای که می خواهیم خط مشی گذاری کنیم تمامی بدیل را پیش بینی کرده و تمامی راه حلها را شناسایی کنیم و باید بین راه حلها که می خواهیم اجرا کنیم ببینیم منفعت و هزینه هر کدام چقدر است و با توجه به آن برای هر راه حل نسبت سنجی کنیم و مقایسه کنیم، آنکه بیشترین دستاورد اجتماعی دارد و کمترین هزینه را انتخاب کنیم

نکات مورد توجه خط مشی گذاران برای انتخاب خط مشی عقلایی:

1.             بر همه اولویت های ارزشی جامعه و اهمیت آنها واقف باشند.

2.             با همه گزینه های موجود خط مشی آشنا باشند.

3.             همه پیامدهای ممکن را برای هر گزینه خط مشی پیش بینی کنند.

4-ثبت منفعت به هزینه را برای همه گزینه ها محاسبه کنند.

     5.کاراترین گزینه را بعنوان خط مشی مطلوب انتخاب کنند

9-مدل خط مشي گذاري آشفته را  شرح دهيد؟این مدل درواقع عکس العملی درمقابل مدل های عقلایی وسیاسی محسوب می شود که فاقد قابلیت کافی برای تصمیم گیری دردنیای پیچیده بی ثبات وپرازابهام امروز است این مدل ازتلاقی تصادفی واتفاقی 4جریان حاصل می شود :1-فرصتهای انتخاب وموقعیتهایی که گرفتن تصمیمی را ایجاب می کنند2-پاسخهایی که به حل مسایل ومشکلات می پردازد3-اعضاوافرادتصمیم گیرنده که با برنامه های زمانی متراکم توجه محدودی به مساله دارند4-مسایل ومشکلات افراددرون وبیرون سازمان که به نحوی با تصمیم مرتبط اند.بنابراین تصمیم گیری درتلاقی اتفاقی وآشفته انتخاب هایی که درجستجوی مشکلاتند،مشکلاتی که درپی انتخابها هستند،راه حلهایی که درجستجوی مسایل اندتابه آنهاپاسخ دهند ،وتصمیم گیرندگانی که به دنبال یافتن موردی برای تصمیم گیری میباشند،رخ می دهد.

10-نمایندگی در بیان مسائل ومشکلات را توضیح دهید؟

یکی از اصول چشم گیر که در بیا ن مسائل و مشکلات در جامعه مطرح می شود نمایندگی افراد یا عده ای در جامعه است وگیل مدافعی که برای  موکل خود در محکمه سخن می گوید به نمایندگی از او دادخواهی نموده و مباحث حقوقی را برای فیصله دعوی تنظیم می نماید. نمایندگی انعکاس مسائلی است که به نیابت از افراد دیگر برای اقدام در جهت رفع مشکلات صورت می گیرد.

11-نکات قابل توجه در درک مسائل و مشکلات در خط مشی عمومی را بیان کنید 

أ‌.         نظر عامه مردم درمقابل نظر متخصصان

ب‌.     مقایسه راه حل های مسئله از نظر نتایج و هزینه های آن.

ت‌.     مسائل و مشکلات به درستی و وضوح تعریف نشده و مشخص نیستند.

ث‌.     خط مشی های زیادی بدون اینکه کاملا روشن بیان شوند ایجاد می شود.

ج‌.      تمامی افراد نسبت تمامی خط مشی ها با یک نوع ذهنیت و پیش داوری توام هستند.

ح‌.      به خط مشی گذاران دسترسی ندارند.

خ‌.      از یک رویداد واحد ممکن است مشکلات زیادی ناشی شود.

12- شرایط انعکاس مسائل و مشکلات به سازمانهای عمومی بیان کنید.

ارائه فهرستی از عوامل است برای کاوش و تجزیه و تحلیل اینکه چرا و چگونه یک مشکل نظر تصمیم گیرنده عمومی را به خود جلب کند. این عوامل شامل : مشکل ، سازماندهی گروه ها، دسترسی و دستیابی و فرایند خط مش می باشد.

13-انواع دستور کار برای خط مشی گذاری را شرح دهید ؟

دستور کار منظم ، سیستمی ، عمومی: تمام مسائلی که بوسیله تعداد زیادی از اعضای جامعه درک و احساس شده است.دستور کار باید مورد توجه عموم مردم قرار گیرد وگرنه موضوعی حاد و حائز اهمیت محسوب نمی شود و در دستور کار عمومی قرار نمی گیرد و به دستور کار سازمانی هم صعود نمی کند.

دستور کار بنیادی ، سازمانی ، رسمی: خط مشی گذاری را به مثابه یک رشته از اقدامات و تصمیماتی می داند که واجد اهمیت بوده و باید بوسیله مسئولان سازمانهای عمومی در سطح عالی اتخاذ شود.رسیدن مساله عمومی به دستور کار سازمانی به منزله ارتباط میان مشارکت نظرات عامه مردم و تصمیم گیری نخبگان است.

14-انواع شکل گیری و تنظیم پیشنهادهی خط مشی را شرح دهید ؟

با توجه به ضوابط و طبقه بندی ها تهیه و تدوین پیشنهاد به شکلهای مختلفی ممکن است صورت گیرد. شخص می تواند به تعداد انواع موضوعات و رشته عملیات به پیشنهاد خط مشی بپردازد.ولی جالب ترین و قابل استفاده ترین اساس برای طبقه بندی و شکل گیری ضوابطی است که ماهیت تصمیم گیری را نشان دهد  که می توان به سه نوع طبقه بندی اشاره کرد:

الف- شکل گیری و تدوین عادی

ب- تهیه و تدوین قیاسی

ج- شکل گیری و تدوین خلاق

15- مراحل قانونی کردن خط مشی را به طور مختصر شرح دهید ؟

مرحله قانونی کردن خط مشی ، ابعاد و پیچیدگی خاص خود رادارد و در دو مرحله مورد بحث قرار می گیرد.

مرحله اوًل ؛ پذیرش : موضوعی که مطرح است این است که چه کسانی فرآیندهای اصلی سیاسی راکه شامل پذیرش پیشنهادهای مشخصی برای حل مشکلات عمومی است  مورد تصویب و تایید قرار می دهند ، امر پذیرش واینکه چه مراجعی بررسی خط مشی را انجام می دهند ، مسئله محوری واصلی علت وجودی یک نهاد سیاسی است.و به شرایط زیادی بستگی دارد و شامل مسائلی نظیر قدرت و اجبار ، توافق ، تعهد و مسئولیت ، پشتیبانی و طیف وسیعی از روابط دولت با مردم و مشکلات آنان را در بر می گیرد .

مرحله دوم؛ قانونی ساختن و مشروعیت بخشیدن تایید و تصویب پیشنهادهای مشخص درباره خط مشی است و سازگاری با اصول شناخته شده برپایه ضوابط مورد قبول است. فرآیندهای تصویب ، تایید یا قانونی کردن به عوامل و متغیرهای اجتماعی بستگی دارد.

16- چه کسانی در فرایند قانونی کردن خط مشی مشارکت دارند؟

یکی از فعالیت های مهم سازمان قانونی کردن پیشنهاد های خط مشی است که در ساختار کلان دولت به قوه مقننه مربوط می شود.قوه مقننه به گونه ای طراحی می گردد که بیانگر منافع و مصالح عمومی باشد. نمایندگان قوه مقننه در محور اصلی قانونی کردن برنامه ها و خط مشی ها قراردارند مگر اینکه شیوه های متفاوت و دیگرقانونی کردن، به صورت عقلایی و منطقی مورد پذیرش واقع شود.در امر قانونی کردن ،اعضای قوه مقننه نقش اصلی را ایفا می کنند ولی برخورداری از نظریات و آرائ اکثریت ممکن است از طریق تلاش های بوروکراتها و مدیران اداری،اعضای گروه های وابسته به قوه قانونگذاری(سازمان حسابرسی،دیوان محاسبات)،گروه ذی نفوذ،مقامات و مسئولان سازمان های محلی و استانی و غیره تحقق یابد.بنابراین غیرممکن است که بتوان شخص یا گروه منحصربه فردی را به تنهایی در این فرایند ذکرکرد.به طور کلی در هر موردی نباید زمینه بحث و پژوهش خود را محدود نمائیم.و به صرف اینکه چون نمایندگان مستقیما به برنامه یا خط مشی رای می دهند تصور کنیم که آنان به تنهایی در این فرایند مشارکت دارند.به اقدامات و نقشی که رئیس جمهور در قانونی کردن برنامه دارد باید توجه نمود.فرضا در ایران براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی و بخشی از قوانین موضوعه، برنامه ها و خط مشی ها بصورت لوایح تنظیمی توسط هئیت دولت تدوین و به وسیله رئیس جمهوربرای بحث و بررسی به مجلس شواری اسلامی تقدیم می شود.این امر دقیقا بر فرایند قانونی کردن و بحث و بررسی و ترکیب نیروها در طیف خط مشی گذاری تاثیر مستقیم خواهد گذاشت.

17-چه کسانی در اجرای برنامه وخط مشی مشارکت دارند؟

خصوص اینکه چه افرادی در اجرای فعالیتها نقش موثری دارند باید دو نکته را مورد تاکید قرارداد:                                                               1-در کنار مسئولان اداری،افراد دیگری نظیرقانونگذاری،قضات و دیگر شهروندان ممکن است مشارکت داشته باشند.                                    2- افراد و مسئولان اداری بجز اجرای برنامه یا خط مشی به وظایف و فعالیتهای دیگری مشغول اند.

نمایندگان مردم و قانونگذاران با(موارد و قضایای)زیادی سروکاردارند و فعالیت های دفاتر و ادارات مجلس و قوه قضائیه در راستای حل مسایل و غلبه بر مشکلات است.این مورد یا قضیه غالبا از کاربرد یا اجرای یک برنامه یا خط مشی دولتی ناشی شده و دراغلب موارد با مراجعه یک عضو مجلس به اداره مربوطه برای اینکه مورد لطف و عنایت قرارگیرد حل و فصل می شود.شهروندان غالبا با قانونگذاران در مورد مدیریت خط مشی یا برنامه در زمینه تخصصی و کمیسیون های اختصاصی خود مشورت می کنند و آنها همچنین در انتصاب ها و دیگر مسائل پرسنلی اداره مشارکت دارند.قضات ممکن است به طور مستقیم در وظایف اداری مشارکت داشته باشند .

گروه های غیر عمومی(خصوصی)نیز ممکن است به انحاء مختلف در اجرای خط مشی مشارکت داشته باشند.همچنین در بخش ها و مناصب اداری نمایندگانی وجود دارند که از منافع و موقعیت آنها حمایت میکنند.دربعضی موارد گروه ها ممکن است خود،در اجرا و کاربرد خط مشی شرکت جویند خواه مسئولان و مجریان با این امر نظر موافق داشته باشند یا مخالف.                                              

18- نقش بوروکراسی را در  اجرای برنامه ها و خط مشی شرح دهید؟: بوروکراسی نقش مهم و حیاتی در تدوین ،اجرا و ارزیابی خط مشی دارد.شاید در گستره خط مشی عمومی نقش بوروکراسی در اجرا به مراتب پررنگ تر از تدوین و ارزیابی باشد اما با توجه به پیچیده شدن و افزایش  تخصص گرایی،بوروکراسی دیگر فقط در اجرا کاربرد محض نداردبلکه نهادی است که به کل جریان و فرایند خط مشی عمومی مرتبط میشود.

بر اساس نظریه کارل فردیک  بروکراسی نهاد اول و کانون دولت به حساب می آید به طوری که آثار تحقیق  دانشمندان نشان می دهد تجزیه تحلیل های اساسی با سازمان های اجرایی،قانونگذاری ،دادگاه ها و نهایتا بوروکراسی شروع می شود.در حقیقت بوروکراسی مبتنی بر عقلانیت است ،طراحی ساختار سازمان یافته ای برای اجرای اثربخش و کارا ی خط مشی است.برای نایل شدن به این هدف بوروکراسی بر طبق مجموعه از قوانین ،قواعد و دستورالعمل های ثابتی عمل می کند.بوروکراسی یک سلسله مراتب اختیار با جریان مسئولیت ها از بالا به پایین می باشد. روشی است که دولت را قادر می سازد به طور منظم رفتار ها  را پیش بینی می کند و آنها را در مسیر عقلایی قابل کنترل و نظارت قرار دهد.

وبر بر نقش سیاسی بوروکراسی ها  تاکید خاصی می کند و بیان نمود که زمانی که بوروکراسی به طور کامل ایجاد یا برقرار شود از بین بردن آن در میان ساختار های اجتماعی از همه مشکل تر است. بر اساس بیانات گرت و میلز، مقررات و رویه ها ی نهادی و نظم عقلایی بوروکراسی مهمترین مسئله در بیان   چارچوب نظری  وبر می باشد.بوروکراسی ابزار انجام اقدامات جامعه است که در وقایع منظم و مرتب  شده ،بنابراین  به عنوان یک ابزار برای اجتماعی کردن رابطه قدرت و اعمال آن در برقراری  نظم و کنترل مورد استفاده قرارمی گیرد .بوروکرات ها نظیر قانونگذاران نیازمند حمایت شهروندان ورای دهندگان هستند.

19- مراحل شش گانه ارزیابی محققانه را شرح دهید؟

1-شناسایی اهدافی که باید ارزیابی شوند .

2- تجزیه و تحلیل مشکلاتی که به وسیله فعالیت های ارزیابی باید مورد حل و فصل قرار گیرند .

3- توصیف و استاندارد کردن فعالیت ها ، عملیات ها

4- سنجش و اندازه گیری درجه و سطحی که تغییر باید صورت گیرد .

5- تغییر اینکه آیا تغییرات مشاهده شده ناشی از عوامل مورد نظرند یا از عوامل دیگر نشات گرفته اند .

6- ارائه شواهدی مبنی بر استمرار مورد نظر

20-در باره چرخه ارزیابی خط مشی وبازده آن توضیح دهید؟ارزیابی خط مشی عمومی به صورت یک مقطع مستقل انجام نمی گیرد ،بلکه درقالب یک فرایند ،چندین فعالیت را در بر می گیرد .هدف اصلی ارزیابی ،قضاوت درموردخط مشی یا برنامه هایی است که برای پاسخگویی به مشکلات عمومی طراحی وتدوین شده اند تاآنکه مشخص شود آیاخط مشی ها وبرنامه های مبتنی بر آنها توانسته است به تمامی مقاصدازقبل تعیین شده که ادعای خط مشی گذاران بوده است برسد ،اگرنتیجه منفی است علل وعوامل عدم موفقیت خط مشی ها دراجرا بررسی شوند ودرراستای نیل به اهداف موردنظر،تغییرات واصلاحات لازم انجام پذیرد.بازده مشخص ارزیابی ممکن است به اشکال مختلفی ظاهر شودکه برخی ازآنها عبارتنداز:درحالت ایده آل نشان دهنده پیشرفت برنامه ها طبق اهداف پیش بینی شده وادامه اجرای آن میباشد.درحالتی  دیگر نشان دهنده وجود کمبودها دراجرای خط مشی وعدم اجرای برنامه ها میباشدکه باید اصلاحات لازم صورت گیرد.یا خط مشی ازجهت محتوی مشکلاتی داشته باشد که باید درآن تجدیدنظر کنند.یااینکه مشکل بدرستی شناسایی نشده وبایدتعریف مجددی ازآن به عمل آید.ودرآخر ممکنست مساله جدیدی رامطرح سازد ودستور کار تازه ای را برای خط مشی گذاران بوجود آورد.

21- فرایند خط مشی گذاری را از نظر سیستم ،فعالیتها و ستاده یا بازده بررسی نمائید؟(شناخت مشکل :مرحله ارجاع مشکل به سازمانهای دولتی و...:مشکل )،(شکل گیری خط مشی :مرحله عمل واقدام در سازمان دولتی ،تنظیم وشکل گیری یک روش :پیشنهاد)،(مشروعیت بخشیدن خط مشی :قانونی وتصویب کردن وتخصیص منابع مالی : برنامه )،(اجرای خط مشی :مرحله فعالیت سازمانهای دولتی :صورتهای  عملی وقابل قبول :بستگی به نوع خط مشی وبرنامه متفاوت است )،(ارزیابی خط مشی :قضاوت درمورد اعتبار برنامه ،سنجش ،تجزیه وتحلیل و...:براساس یافته ها متفاوت است )،(اختتام خط مشی :مرحله ایجادتحول یا حل مشکل :براساس یافته ها متفاوت است ).

22- در باره عناصر مولفه های ارزیابی شرح دهید؟

مؤلفه‌های اساسی در ارزیابی منظم خط‌مشی عبارتند از:

1)اهدافی که باید به آن‌ها دست یافت      2)گزینه‌ها یا بدیل‌های مورد نظر

3)روابط به اهداف و گزینه‌ها  

4)جمع‌بندی اولیه از این‌که کدامیک از گزینه‌ها، ترکیب نیروها یا تخصیص اعتبار بهترین انتخاب است

5)مشخص کردن تغییر دروندادها بر نتایج به کمک تجزیه و تحلیل حساسیت

23-گروههای ذی نفوذ و نوع شناسی آنها را بیان کنید؟ گروههای ذی نفوذ به گروههایی اطلاق می شود که هدف اصلی آنها (صرفنظراز هدف مدون وقانونی آن )معطوف به اثرگذاری برفرایند خط مشی گذاری عمومی باشدودراین راه منافع واهداف خودرا مدنظرداشته باشند.بعضی ازصاحبنظران معتقدند که باید بین دونوع گروه تمییز قایل شد :1-گروههای بخشی 2-گروههای ترویجی یاارتقایی ،درگروههای بخشی ،عضویت براساس عملکردیک نقش ویژه اقتصادی است مانند گروه معدنچیان یاکارگران صنعت خودرو .گروههای بخشی حافظ منافع اعضای خودهستند،درحالی که انسجام گروههای ترویجی به واسطه برخورداربودن ازخصوصیات ورفتارمشترک است .مارچ به یک نوع طبقه بندی ازگروهها اشاره میکندکه گروههای قدرتمند اقتصادی تاگروههای اعتقادی راشامل میشود .به نظروی ،گروههای ذی نفوذ اقتصادی به حفظ منافع وترقی اقتصادی اعضای خودمشغولنددرحالیکه اعتقادی به جای چشمداشت مالی برای اعضای خود ازتغییرات اصلاح قانونگذاری واداری حمایت میکنند.یک صاحبنظر دیگر ویلتس 8نوع گروه فشارراکه شامل 3گروه بخش و5گروه ترویجی است شناسایی کرده است .این تعریف نهایتاانجمنهای خصوصی راکه نفوذسیاسی هدف اولیه آنان نیست دربرمی گیرد .لازم است این نوعشناسی گروهی اصلاح شود زیرا گروهها براساس مشارکت سیاسی شان متفاوتند.ووتن باشناسایی 4نوع گروه فشاربین گروههای ترویجی یا بخشی برمبنای درجه تخصص سیاسی طبقه بندی قابل توجهی را ارایه داده است .

24-نقشهای مثبت گروههای ذی نفوذ را بیان کنید؟1-تبیین نیازها وانتظارات شهروندان 2-تدوین دستورکاربرای خط مشی  گذاری 3-قدرت نظارت وکنترل گروههای ذی نفوذ 4-تحلیل مسایل عمومی

25-منابع نفوذ گروههای ذی نفوذ را بیان کنید؟1-استفاده از مسایل ترغیب وامتناع 2-نفوذازطریق مقررات وضوابط موجود3-نفوذازطریق کنترل نظریات وآرا اعضای خود 4-نفوذبوسیله پشتیبانی ازمبارزه انتخاباتی (تقبل هزینه های انتخاباتی نامزدها)5-نفوذازطریق انتخاب رهبران نخبه وصاحب نفوذبرای گروه

26- مشکلات ناشی از گروههای ذی نفوذ را بیان کنید؟1-نابرابری وتبعیض سیاسی ،امتیازاتی خارج ازروال بدست می آورند.2-تبعیت منافع عمومی ازمنافع گروههای خاص ،خط مشی ها به جای اهداف جمعی تابع اهداف گروهی می شوند.3-قدرت وتو ،گروههای ذی نفوذ بانزدیک بودن به منابع قدرت گاهی می توانندبااعمال نطرخودازسیاستی جلوگیری کرده وآنرا کان لم یکن بسازند.

27-راه کارهای پیشنهادی برای تحقق مشارکت عامه از دیدگاه والتر را شرح دهید ؟

کاملا ساختاریافته (نظرخواهی ازمردم درقالب نمونه ،اطلاع رسانی )،نیمه ساختار یافته (نظرخواهی ازگروههای خاص درگیر،آگاهی ازطریق وسایل ارتباط جمعی ،نظرجویی ازگروههای خاص وذی نفعان نظرجویی محلی ومنطقه ای ،جلسات بحث وگفتگو،آموزش عمومی درموردموضوع

،اموزش گروههای خاص درگیر ،همه پرسی ونظرجویی عمومی )،کاملا بدون ساختار (نظرخواهی ازمردم درمحله ومنطقه ،اگاهی ازطریق وسایل ارتباط جمعی نظرجویی ازگروههای خاص وذی نفعان نظرجویی محلی ومنطقه ای، جلسات بحث وگفتگو،آموزش عمومی درموردموضوع ،اموزش گروههای خاص درگیر، همه پرسی ونظرجویی عمومی )

28-مشکلات مسائل مدیریت و سازمان  در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید؟درصورت برخورداری بوروکراسی دولتی از مدیران شایسته وکارگزاران دقیق خط مشی ها بدرستی اجرا ونظارت خواهند شد .به کارگیری نیروهای کارآمدوساختارهای دولتی موثرعنصرمهمی درکوششهای دولت جهت اجرای موفقیت آمیزخط مشی های عمومی بوده وعدم وجودچنین وضعیتی عامل بازدارنده محسوب می شود.چون هدفگذاری سیاستها وخط مشی ها معمولا متعدد،متضادومبهم بوده وبه دلیل محدودیتهای شناختی خط مشی گذاران وانگیزه های غیرقابل پیش بینی محیط بیرونی ،پیش بینی تمام محدودیتها وفشارهای مرتبط در سیستگذاری غیرممکن به نظر میرسد اجرای این خط مشی ها درعمل مشکلاتی را بدنبال داشته وساختارهای مناسبی راطلب می کند.

29- مشکلات مسائل کمک ها و وامهای خارجی  در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید ؟کشورهای وام گیرنده مجبورند خودراباضوابط واصول مورد نظر مراجع ومراکز وام دهنده تطبیق دهندواین امر به علت ناهماهنگی فرهنگی وساختاری مشکلات عدیده ای رابه وجودمی آورد.اغلب کشورهای درحال توسعه ازیک ساخنار اداری واجتماعی واقتصادی مطابق انتظارات اهداکنندگان کمک ها برخوردار نیستندوهمراه وامها ضوابط بیشماری درسایرزمینه ها به آنان تحمیل می شودکه مشکل آفرین است .

30- مشکلات تمرکز گرائی شدید در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید ؟درحالی که بیشتر کارکنان سازمانهای عمومی کشورهای توسعه یافته راافرادباسواد تشکیل میدهند ،درکشورهای درحال توسعه میزان بیسوادی بالابوده واین مساله موجب تمرکزگرایی درساختاراداری این دسته ازکشورها می گردد،زیرافرادستان اطمینانی ازصلاحیت فنی وتخصصی زیردستان خوددرانجام امورمحوله ندارندبه عنوان مثال درنیجریه ،مدیری که درراس سازمان دولتی انجام وظیفه میکند،مسیولیتها ووظایف محدودی به مریوسان خود تفویض میکندوبدین ترتیب نقش برنامه ریزی ،هماهنگی ،تصمیم گیری ونظارت بعهده شخص اوست ودیگران دراین زمینه کارچندانی انجام نمی دهند .پژوهشگران ،این حدتمرکز شدیدوسلسله مراتب رابه آثارفعالیتها وبرنامه های اجرایی دولت بعدازرهایی ازاستعمار نسبت داده اند.

31-مشکلات تحریف مدل بوروکراسی وبر در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید.کشورهای درحال توسعه مقاومت زیادی درمقابل تغییرات ازخودنشان می دهند.آنها مدل بوروکراسی وبر را به عنوان کاملترین وعقلایی ترین وسیله برای تنظیم وکنترل فعالیت انسان می دانند امادرعمل آنرا به گونه ای دلخواه بکارمی برند.باتوجه به تغییراتی که درامور فن آوری ،فرهنگی ،اجتماعی واقتصادی پدیدمی آید ،دراین مدل محدودیتهای بسیاری مشاهده میشود.بررسی تاریخ اروپای غربی به وضوح نشان میدهدکه تکامل سازمانها وادارات عمومی به شدت تحت تاثیر توسعه نیروهای نسبتامستقل بازار درجامعه رقابتی است .مدل سازمانهای اداری وبر درارتباط باتوسعه یک جامعه اداری است ،یعنی جایی که همه رویه های اداری –سازمانی وهم مقررات بازار درقالب یک سری قوانین تعریف شده باهم ترکیب می شوند وفعالیتها راتنظیم می کنند.

32-مسائل و مشکلات مطرح شده در فرایند تصمیم گیری را شرح دهید ؟1-مسایلی باساختارخوب :ان است که شخص تصمیم گیرنده بتواندبه منظور یافتن یک پاسخ ،تمام اجزای آن را مشخص سازد وارزش کمی آنها را تعیین نماید .چارچوب زمانی آن نوعا کوتاه بوده ومیتوان گفت حداکثر یکسال است .2-مسایل نیمه ساختاری :مسایلی که شامل هردونوع ،جزأباساختار وبدون ساختار است وچارچوب زمانی آن می تواند ازکوتاه مدت تابلندمدت درنوسان باشد.برای مثال مساله سرمایه گذاری برای یک طرح عمرانی به عنوان مساله نیمه ساختاری شناخته می شود.

33- در خصوص تصمیم گیری و خط مشی گذاری در محیط سیستم های پشتیبانی تصمیم گیری شرح دهید ؟مدیران درفرایند تصمیم گیری وخط مشی گذاری به منابع وامکاناتی نیازدارندتاقادرباشندبازده تصمیم رادرتحقق اهداف فردی ،گروهی ،سازمانی وجامعه به طور کلی بهینه نمایند.مرورادبیات ومبانی نظری تصمیم گیری نشان می دهد که اگر بعضی ازاندیشمندان دراهمیت تصمیم گیری تاجایی پیش رفته اند که مدیریت رامترادف تصمیم گیری قلمدادنموده اند بایدگفت که محور وجوهره آن اطلاعات است .درراستای برخورداری ازاطلاعات لازم ،به موقع ومنظم ،دردهه های گذشته مدیریت سیستم های اطلاعاتی به دنیای مدیریت ومحافل علمی معرفی شد .امروزه سیستم های پیشرفته تری چون سیستم های خبره وسیستم های پشتیبانی تصمیم گیری دراختیار مدیران تصمیم گیرنده وخط مشی گذار است .کاربرد مطلوب وبجای این سیستم ها مدیران را قادر می سازد که فرایند خط مشی گذاری را هرچه بیشتر غنا بخشد.

34-در خصوص خط مشی گذاری در شرایط عدم اطمینان را شرح دهید ؟امروزه شرایط محیطی باسرعتی سرسام آور درحال تغییر ودگرگونی است ،وخط مشی گذاری درچنین شرایطی به شدت متکی به احتمالات است .خط مشی گذاری جدید باید بتواندآینده های نامشخص راپیش بینی کند،ومدل هایی مبتنی برقطعیت ،قادر به یاری دادن به ما ،دراین شرایط نیستند.بایدبه دنبال یافتن مدل هایی باشیم که باعدم قطعیت سازگاری داشته ودرشرایط عدم اطمینان پاسخگو باشند.نظریه های عدم قظعیت ونایقینی چون نظریه فازی وآشوب نشانگر آغاز تلاشهایی هستند که آینده های نامطمین رادرمحدوده های مشخص قابل پیش بینی وکنترل میسازندوخط مشی گذاری جدید باید به تکنیک هاوفنون این تیوری ها مجهز شده وخودرابرای روبروشدن باسالهای پرتلاطم ونامطمین آینده آماده کند.

35-دو مورد از ویژگی های دانش جدید خط مشی گذاری را شرح دهید ؟1-حساس بودن نسبت به موفقیتهاوشکستهای دیگران :تیوریهای جدید بایدمجهزبه نظامهای بازخوردیی باشدکه آنها راازتجربه های دیگران آگاه کرده وموجب بهره گیری آنان از شکستها وتوفیق های دیگران شود.2-توجه به تجربه های تاریخی امااسیرنشدن درگذشته ها :دردانش جدید خط مشی گذاری سازماندهی بایدبه گونه ای باشدکه ازتاریخ وگذشته سرمشق بگیریم ،اماازتغییرهاوتحولهای زمان نیز دور نمانیم

الگوهای مشخص اقدامات برای رفع مشکلات در سازمان های عمومی را در بر می گیرد.بررسی هایی را نظیر اینکه مسایل و مشکلات چگونه به وجود می آیند  و به چه صورت بیان می شوند ، رشته عملیات و اقدامات تدوین شده برای حل این مشکلات کدام ها هستند ، مشروعیت و قانونی بودن یک اقدام بر دیگر اقدامات  ، و ظاهر شدن سیستم های خط مشی عمومی که به طور مداوم برای انجام و اقدام سازمان طراحی شده است در دستور کار مشخص می شوند . 

دستور کارهای بنیادی خط مشی گذاری  

دستور کار تبیین مسئله یا مشکل : مواردی که لازم است تحقیق و بررسی فعال و جدی برای آنها صورت گیرد . 

دستور کار پیشنهادی : برای مسائلی مطرح می شود که به مرحله پیشنهادی رسیده ، مشکل بیان شده و برای آنها راه حل در نظر گرفته شده است . 

دستور کار مذاکره : پیشنهادهایی که مورد حمایت فعال و جدی است . 

دستور کار مداوم و مستمر : مواردی که به طور مداوم مورد بررسی قرار می گیرند . کب والدر این نوع دستور را در مورد برنامه هایی مطرح می کنند که باید به صورت منظم بررسی شوند

1-راهنماي عمل بودن در بخش هاي عمومي و جامعه : یکی از نقش های اصلی سیاست های اعتباری راهنمای عمل بودن است. یعنی ضمن مشخص نمودن خطوط کلی فعالیتها و اقدامات اعتباری، مراجع تصویب اعتبار را هدایت می کند که به چه اموری بپردازند و از چه اقداماتی بپرهیزند.خط مشي عمومي ،سازمانهارا درانجام اقدامات وبرنامه هايشان مدد مي دهد و هادي آنان درعمليات شان مي باشد. مثل سياست خود كفائي

2- نقش هماهنگ كنندگي 3-  ارزيابي و كنترل برنامه ها وفعاليت هاي بخش عمومي  4-تضمين كننده منافع عامه 5-روشن ساختن روح قوانين و مقررات حاكم بر جامعه

2-ویژگیهای عمده خط مشی های فراگیر رانام ببرید.

خط مشی های فراگیر حاوی پیش فرضها، معیارها، الگوها و رهنمودهایی است که خط مشی های عمومی باید از آنها تبعیت کنند. آیینه  تمام  نمایی از ایدئولوژیها، ارزشها، شرایط  اقتصادی،  سیاسی ،  اجتماعی و فرهنگی در  یک جامعه  خاص   میباشند.ویژگیهای عمده آن عبارتنداز:
- 1دارا بودن هدفهای کلی و فراگیر-2 تعیین حد و مرز خط مشی های عمومی3-.تعیین اولویت زمانی خط مشی گذاری عمومی4-تعیین میزان ریسک پذیری5-تعیین حدود جزئی یا کلی بودن تغییرات درخط مشی.6 تعیین میزان جامع یا محدود بودن خط مشی7-گرایش به تعادل یا جهش در خط مشی8-طراحی پیش فرضهای مربوط به آینده-9 ایجاد بنیادهای نظری برای خط مشی ها
-10 تعیین میزان دستیابی به منابع و امکانات11 -تعیین انواع شیوه ها و ابزارهای مورد نیاز خط مشی ها

3-انواع خط مشي عمومي از ديدگاههاي مختلف را شرح دهيد.

تقسيم بندي براساس قواي سه گانه كه شامل:

(خط مشي هاي تقنيني ،كه به وسيله قوه مقننه ومجلس وضع مي گردند،خط مشي هاي اجرائي:كه به وسيله قوه مجريه وضع مي شوند. خط مشي هاي قضائي كه به وسيله قوه قضائيه وضع مي گردند.(

 دريك طبقه بندي ديگر سه نوع خط مشي عمومي يا سياست داريم :

(سياست تشریعی:امرونهي ها و حقوق و تكاليف كه ازمكتب و معنويات سرچشمه مي گيرد.

سياست تحلیلی:دانش كه اصول مقرر سياسي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد.

سياست تدبير و اجرائي :كه عبارت است از،هدفهایی  كه اداره كنندگان جامعه برمبناي سياست تشریعی آن رابرنامه ريزي و سازماندهي مي كنند).

صاحب نظر ديگري خط مشي عمومي رابه دوگروه کلی خط مشي هاي سياسي و تقنيني و خط مشي هاي اداري و اجرائي تقسيم نموده است.

خط مشي هاي عمومي ،براساس پيچيدگي و سادگي به سه دسته تقسيم مي شوند:

خط مشي عمومي عادی،( تكراري ،ساده)

خط مشي هاي عمومي تاكيتكي (پيچيده وگسترده )

خط مشي هاي عمومي اساسي (چشم انداز زماني طولاني و سايل اساسي و   جامعه راشامل مي شود.)

دريك طبقه بندي ديگر خط مشي هاي به :

خط مشي هاي عمومي سياسي (نحوه انتخاب نمايندگان)

خط مشي هاي عمومي توزيعي(پرداخت سوبسيد به كشاورزان)

خط مشي هاي عمومي توزيع مجد د (ماليات تصاعدي بردرآمد)،تقسيم مي شوند.

تقسيم بندي ديگري, خط‌مشي‌ها را به سه نوع فراگير, عادي و عمومي طبقه‌بندي نموده‌ است:

خط‌مشي فراگير يا ابر خط‌مشي, ‌جنبه فراگيرتري نسبت به ديگر خط‌مشي‌ها داشته‌ و از همه كلي‌تر است. خط‌مشي ‌هادي يا راهنما نحوه خط‌مشي‌گذاري را در زمينه‌هاي ديگر ترسيم مي‌كند, به عبارت ديگر خط‌مشي ‌هادي با ديدي كلان نسبت به مسايل و مشكلات, آنها را تجزيه و تحليل نموده و چارچوبي اساسي و مفيد را براي تهيه و تنظيم خط‌مشي‌هاي فرعي و خرد فراهم مي‌سازد. خط‌مشي‌هاي عمومي نيز بيانگر عمليات و فعاليتهاي سازمان‌‌هاي عمومي براي برطرف كردن مشكلات و مسايل جامعه است.

4-مراحل فرايند خط مشي گذاري عمومي را شرح دهيد.

1ـ شناخت, درك و بيان مسأله يا مشكل: مطالعات،تحقیقات و بررسی ها،گزارشها و رخدادها،سخنرانیها و اجتماعات بیان کننده نیازها و کمبودهای شهروندان بوده و به دنبال آن ضرورت پیگیری از سوی سازمان های عمومی احساس می شود.

2ـ ‌ارجاع و طرح مسأله در سازمانها و مؤسسات عمومي:

3ـ شكل‌گيري, تهيه و تدوين خط‌مشي عمومي:سازمان عمومی در راستای اهداف و رسالت سازمانی انجام مطالعات و استفاده از کارشناسان موقعیت اجتماعی اقتصادی سیاسی تعهدات و مسئولیتها ارزش های حاکم بر جامعه مسئله یا مشکل رابررسی کرده و راه حل های مطلوب برای حل مشکل را تهیه و تدوین می کنند.

4ـ قانوني كردن و مشروعيت بخشيدن به خط‌مشي عمومي: سازمان های عمومی قانونگذاران دادگاهها دستگاههای اجرایی منفردا و تجمیعا نسبت به قانونی کردن و تصویب خط مشی در قالب قوانین موضوعه و قانون اساسی تصویب نامه ها ایین نامه ها بخشنامه ها اقدام می نمایند.

5ـ ابلاغ و اجراي خط‌مشي عمومي:توسط مراجع ذی صلاح به واحد سازمانی مربوط برای اجرا ابلغ می گردد.دسترسی به منابع مالی نیروی انسانی کارامد تجهیزات اطلاعات و امکانات لازم،آشنایی مجریان با روح خط مشی عمومی و مسئله مورد نظر،نحوه کنترل بر حسن اجرای خط مشی.

6 ـ ‌ارزيابي خط‌مشي عمومي اجرا شده: با توجه به استراتژی ها ماموریت ها مقاصد سازمانها و نقش انها در حل مشاکل عمومی ارزیابی میگردد که سازمان تا چه حد توانسته وظیفه خود را در اجرای خط مشی انجام دهد و نیز آیا مشکل دیگری به تبع اجرای خط مشی(مسئله جانبی)به وجود نیامده است؟

5- موانع خط مشي گذاري عقلائي را شرح دهيد.

1. هیچ منفعت اجتماعی مورد اجماع وجود ندارد
2. هزینه های بی شمار ناسازگار قابل بررسی نیست.برخی چیزها نظیر حیثیت شخصی را نمی توان ارزیابی کرد.
3. عدم انگیزه خط مشی گذار برای اتخاذ تصمیمات مبتنی بر اهداف اجتماعی
4. عدم انگیزه برای پیدا کردن بهترین گزینه موجود
5. تمرکز بر تصمیم گیری فعلی افراد را از گزینه هایی که در تصمیم گیری قبلی اخذ شده اند باز می دارد.
6. هزینه های حین خط مشی گذاری نظیر هزینه جمع آوری اطلاعات
7. ارزش های متنوع سیاسی اقتصادی و فرهنگی در کار دخالت دارند.
8. توان پیش بینی پایین در علوم اجتماعی
9. رجوع خط مشی گذار به تصمیمات قبلی به علّت احتمال وجود پیامدهای ایذایی و پیش بینی نشده جدید.
10. هماهنگی پایین به خاطر تقسیم کار و تخصصی شدن و اینکه نمی توان در زمان تصمیمگیری نظر تمامی متخصصان را در اختیار داشت.

6 -يكي از  مدلهاي خط مشي گذاري عمومي را به دلخواه شرح دهيد؟

خط مشی گذاری گروهی: (مدل گروهی): خط مشی به مثابه تعادل و تعامل بین گروه ها:

نظریه خط مشی گذاری عمومی بر این فرض مبتنی است که تعامل بین گروه ها عامل اصلی تعین خط مشی است. افرادی بطور رسمی یا غیر رسمی تشکیل می یابند خواستار برآورده شدن نیازهای خود از طریق دولت هستند یکی از صاحب نظران معتقد است هر گروه ذینفغ ضمن بروز رفتار مشترکی با دیگر گروهای موجود در جامعه خواسته خود را مطرح کند.

زمانی که چنین گروهی از یک نهاد دولتی درخواست می کند تاکاری انجام دهد یا نیازی را برایش برآورده سازد به یک گروه سیاسی تبدیل می شود. نقش افراد زمانی موثر خواهد بود که فقط به مقوله بخشی از یک گروه یا به مثابهه نماینده آن اجرای کسب منافع گروه مذکور اقدام کند.

در واقع مقصود از تلاض و کشمکش گروه ها، نفوذ در فرایند خط مشی گذاری عمومی است. به هر حال این انتظار وجود دارد که نظام سیاسی بتواند اختلافات گروهی را به شیوه های ذیل حل و فصل کند:

1. ایجاد نظم و ضابطه در تعامل گروهی
2. ایجاد مصالحه و موازنه میان منافع گروهها
3. تسری مصالحه و سازش گروه ها به جریان شکل گیری خط مشی عمومی
4. محقق ساختن و اجرای توافق ها و مصالحه نامه ها

به باور صاحب نظران خط مشی گذاری گروهی، خط مشی همیشه حاصل تعادل متوازن مبارزت گروهی است یعنی با توجه به قدرت گروه ها رنگ و بوی خط مشی خود را عوض می کند.

7-مدل خط مشي گذاري جزئی ، تدریجی را  شرح دهيد؟

- مدل جزئی- تدریجی: خط مشی بعنوان اعمال تغییرات در فعالیت های گذشته (چارلز – لیندبادم)

با توجه به دنیای واقعیت رویکرد عقلایی جامعه غیر ممکن است و غیر عملی می باشد و ما در واقع این رویکرد را نمی یابیم.

آقای لیندبلوم رویکرد جزئی –تدریجی را مطرح نمود. وی برای تفهیم و اثبات نظریه خود مثال بودجه را مطرح می کند که در آن عقلانیت جامعه مطرح نمی شود. و این کار براساس بودجه های سال قبل مطرح می شود یعنی در عمل بودجه سال قبل را می بیند و بعد بر اساس آن بودجه سال جدید را برنامه ریزی می کند، بنابراین عملاً پیشنهادها در مورد راه حلها جنبه افزایشی و تدریجی دارد البته نمی توان نسبت به جنبه های اجتماعی و ارزشی غفلت کرد به همین دلیل افراد در فرآیند تصمیم گیری به دنبال مصالحه و موافقت جویی هستن

8- مدل خط مشي گذاري عقلائی را  شرح دهيد؟

مدل عقلائی (حداکثر سازی دستاوردهای اجتماعی)

خط مشی عقلائی شیوه ای است که نتیجه آن کسب حداکثر دستاوردهای اجتماعی می باشد بنابراین دولتها باید خط مشی هایی را انتخاب کنند که نسبت منافع اجتماعی آن برای جامعه در مقایسه با هزینه های اجرایی آن به بالاترین حد برسد.

در تعریف فوق 2 نکته مهم ملاحظه می شود:

1. اینکه هر خط مشی فقط در صورتی پذیرفته می شود که هزینه اجرایی آن از منافع حاصل اجرا آن بیشتر نباشد.
2. تصمیم گیرندگان باید از میان خط مشی های پیشنهادی گزینه ای را انتخاب کنند که در مقایسه با   هزینه ها بیشترین منافع را در برداشته باشد.

می توان گفت یک خط مشی عقلایی است که میزان ارزشها و مقادیری که بدست می آورد از آنچه که از دست می دهد بیشتر و نتابج حاصل از آن از سایر خط مشی های قابل انتخاب مطلوب تر باشد.

توضیح بیشتر:طوری خط مشی گذاری کنید که با کمترین هزینه اجرایی بیشترین دستاورد اجتماعی را داشته باشد.

باید در حیطه ای که می خواهیم خط مشی گذاری کنیم تمامی بدیل را پیش بینی کرده و تمامی راه حلها را شناسایی کنیم و باید بین راه حلها که می خواهیم اجرا کنیم ببینیم منفعت و هزینه هر کدام چقدر است و با توجه به آن برای هر راه حل نسبت سنجی کنیم و مقایسه کنیم، آنکه بیشترین دستاورد اجتماعی دارد و کمترین هزینه را انتخاب کنیم

نکات مورد توجه خط مشی گذاران برای انتخاب خط مشی عقلایی:

1.             بر همه اولویت های ارزشی جامعه و اهمیت آنها واقف باشند.

2.             با همه گزینه های موجود خط مشی آشنا باشند.

3.             همه پیامدهای ممکن را برای هر گزینه خط مشی پیش بینی کنند.

4-ثبت منفعت به هزینه را برای همه گزینه ها محاسبه کنند.

     5.کاراترین گزینه را بعنوان خط مشی مطلوب انتخاب کنند

9-مدل خط مشي گذاري آشفته را  شرح دهيد؟این مدل درواقع عکس العملی درمقابل مدل های عقلایی وسیاسی محسوب می شود که فاقد قابلیت کافی برای تصمیم گیری دردنیای پیچیده بی ثبات وپرازابهام امروز است این مدل ازتلاقی تصادفی واتفاقی 4جریان حاصل می شود :1-فرصتهای انتخاب وموقعیتهایی که گرفتن تصمیمی را ایجاب می کنند2-پاسخهایی که به حل مسایل ومشکلات می پردازد3-اعضاوافرادتصمیم گیرنده که با برنامه های زمانی متراکم توجه محدودی به مساله دارند4-مسایل ومشکلات افراددرون وبیرون سازمان که به نحوی با تصمیم مرتبط اند.بنابراین تصمیم گیری درتلاقی اتفاقی وآشفته انتخاب هایی که درجستجوی مشکلاتند،مشکلاتی که درپی انتخابها هستند،راه حلهایی که درجستجوی مسایل اندتابه آنهاپاسخ دهند ،وتصمیم گیرندگانی که به دنبال یافتن موردی برای تصمیم گیری میباشند،رخ می دهد.

10-نمایندگی در بیان مسائل ومشکلات را توضیح دهید؟

یکی از اصول چشم گیر که در بیا ن مسائل و مشکلات در جامعه مطرح می شود نمایندگی افراد یا عده ای در جامعه است وگیل مدافعی که برای  موکل خود در محکمه سخن می گوید به نمایندگی از او دادخواهی نموده و مباحث حقوقی را برای فیصله دعوی تنظیم می نماید. نمایندگی انعکاس مسائلی است که به نیابت از افراد دیگر برای اقدام در جهت رفع مشکلات صورت می گیرد.

11-نکات قابل توجه در درک مسائل و مشکلات در خط مشی عمومی را بیان کنید 

أ‌.         نظر عامه مردم درمقابل نظر متخصصان

ب‌.     مقایسه راه حل های مسئله از نظر نتایج و هزینه های آن.

ت‌.     مسائل و مشکلات به درستی و وضوح تعریف نشده و مشخص نیستند.

ث‌.     خط مشی های زیادی بدون اینکه کاملا روشن بیان شوند ایجاد می شود.

ج‌.      تمامی افراد نسبت تمامی خط مشی ها با یک نوع ذهنیت و پیش داوری توام هستند.

ح‌.      به خط مشی گذاران دسترسی ندارند.

خ‌.      از یک رویداد واحد ممکن است مشکلات زیادی ناشی شود.

12- شرایط انعکاس مسائل و مشکلات به سازمانهای عمومی بیان کنید.

ارائه فهرستی از عوامل است برای کاوش و تجزیه و تحلیل اینکه چرا و چگونه یک مشکل نظر تصمیم گیرنده عمومی را به خود جلب کند. این عوامل شامل : مشکل ، سازماندهی گروه ها، دسترسی و دستیابی و فرایند خط مش می باشد.

13-انواع دستور کار برای خط مشی گذاری را شرح دهید ؟

دستور کار منظم ، سیستمی ، عمومی: تمام مسائلی که بوسیله تعداد زیادی از اعضای جامعه درک و احساس شده است.دستور کار باید مورد توجه عموم مردم قرار گیرد وگرنه موضوعی حاد و حائز اهمیت محسوب نمی شود و در دستور کار عمومی قرار نمی گیرد و به دستور کار سازمانی هم صعود نمی کند.

دستور کار بنیادی ، سازمانی ، رسمی: خط مشی گذاری را به مثابه یک رشته از اقدامات و تصمیماتی می داند که واجد اهمیت بوده و باید بوسیله مسئولان سازمانهای عمومی در سطح عالی اتخاذ شود.رسیدن مساله عمومی به دستور کار سازمانی به منزله ارتباط میان مشارکت نظرات عامه مردم و تصمیم گیری نخبگان است.

14-انواع شکل گیری و تنظیم پیشنهادهی خط مشی را شرح دهید ؟

با توجه به ضوابط و طبقه بندی ها تهیه و تدوین پیشنهاد به شکلهای مختلفی ممکن است صورت گیرد. شخص می تواند به تعداد انواع موضوعات و رشته عملیات به پیشنهاد خط مشی بپردازد.ولی جالب ترین و قابل استفاده ترین اساس برای طبقه بندی و شکل گیری ضوابطی است که ماهیت تصمیم گیری را نشان دهد  که می توان به سه نوع طبقه بندی اشاره کرد:

الف- شکل گیری و تدوین عادی

ب- تهیه و تدوین قیاسی

ج- شکل گیری و تدوین خلاق

15- مراحل قانونی کردن خط مشی را به طور مختصر شرح دهید ؟

مرحله قانونی کردن خط مشی ، ابعاد و پیچیدگی خاص خود رادارد و در دو مرحله مورد بحث قرار می گیرد.

مرحله اوًل ؛ پذیرش : موضوعی که مطرح است این است که چه کسانی فرآیندهای اصلی سیاسی راکه شامل پذیرش پیشنهادهای مشخصی برای حل مشکلات عمومی است  مورد تصویب و تایید قرار می دهند ، امر پذیرش واینکه چه مراجعی بررسی خط مشی را انجام می دهند ، مسئله محوری واصلی علت وجودی یک نهاد سیاسی است.و به شرایط زیادی بستگی دارد و شامل مسائلی نظیر قدرت و اجبار ، توافق ، تعهد و مسئولیت ، پشتیبانی و طیف وسیعی از روابط دولت با مردم و مشکلات آنان را در بر می گیرد .

مرحله دوم؛ قانونی ساختن و مشروعیت بخشیدن تایید و تصویب پیشنهادهای مشخص درباره خط مشی است و سازگاری با اصول شناخته شده برپایه ضوابط مورد قبول است. فرآیندهای تصویب ، تایید یا قانونی کردن به عوامل و متغیرهای اجتماعی بستگی دارد.

16- چه کسانی در فرایند قانونی کردن خط مشی مشارکت دارند؟

یکی از فعالیت های مهم سازمان قانونی کردن پیشنهاد های خط مشی است که در ساختار کلان دولت به قوه مقننه مربوط می شود.قوه مقننه به گونه ای طراحی می گردد که بیانگر منافع و مصالح عمومی باشد. نمایندگان قوه مقننه در محور اصلی قانونی کردن برنامه ها و خط مشی ها قراردارند مگر اینکه شیوه های متفاوت و دیگرقانونی کردن، به صورت عقلایی و منطقی مورد پذیرش واقع شود.در امر قانونی کردن ،اعضای قوه مقننه نقش اصلی را ایفا می کنند ولی برخورداری از نظریات و آرائ اکثریت ممکن است از طریق تلاش های بوروکراتها و مدیران اداری،اعضای گروه های وابسته به قوه قانونگذاری(سازمان حسابرسی،دیوان محاسبات)،گروه ذی نفوذ،مقامات و مسئولان سازمان های محلی و استانی و غیره تحقق یابد.بنابراین غیرممکن است که بتوان شخص یا گروه منحصربه فردی را به تنهایی در این فرایند ذکرکرد.به طور کلی در هر موردی نباید زمینه بحث و پژوهش خود را محدود نمائیم.و به صرف اینکه چون نمایندگان مستقیما به برنامه یا خط مشی رای می دهند تصور کنیم که آنان به تنهایی در این فرایند مشارکت دارند.به اقدامات و نقشی که رئیس جمهور در قانونی کردن برنامه دارد باید توجه نمود.فرضا در ایران براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی و بخشی از قوانین موضوعه، برنامه ها و خط مشی ها بصورت لوایح تنظیمی توسط هئیت دولت تدوین و به وسیله رئیس جمهوربرای بحث و بررسی به مجلس شواری اسلامی تقدیم می شود.این امر دقیقا بر فرایند قانونی کردن و بحث و بررسی و ترکیب نیروها در طیف خط مشی گذاری تاثیر مستقیم خواهد گذاشت.

17-چه کسانی در اجرای برنامه وخط مشی مشارکت دارند؟

خصوص اینکه چه افرادی در اجرای فعالیتها نقش موثری دارند باید دو نکته را مورد تاکید قرارداد:                                                               1-در کنار مسئولان اداری،افراد دیگری نظیرقانونگذاری،قضات و دیگر شهروندان ممکن است مشارکت داشته باشند.                                    2- افراد و مسئولان اداری بجز اجرای برنامه یا خط مشی به وظایف و فعالیتهای دیگری مشغول اند.

نمایندگان مردم و قانونگذاران با(موارد و قضایای)زیادی سروکاردارند و فعالیت های دفاتر و ادارات مجلس و قوه قضائیه در راستای حل مسایل و غلبه بر مشکلات است.این مورد یا قضیه غالبا از کاربرد یا اجرای یک برنامه یا خط مشی دولتی ناشی شده و دراغلب موارد با مراجعه یک عضو مجلس به اداره مربوطه برای اینکه مورد لطف و عنایت قرارگیرد حل و فصل می شود.شهروندان غالبا با قانونگذاران در مورد مدیریت خط مشی یا برنامه در زمینه تخصصی و کمیسیون های اختصاصی خود مشورت می کنند و آنها همچنین در انتصاب ها و دیگر مسائل پرسنلی اداره مشارکت دارند.قضات ممکن است به طور مستقیم در وظایف اداری مشارکت داشته باشند .

گروه های غیر عمومی(خصوصی)نیز ممکن است به انحاء مختلف در اجرای خط مشی مشارکت داشته باشند.همچنین در بخش ها و مناصب اداری نمایندگانی وجود دارند که از منافع و موقعیت آنها حمایت میکنند.دربعضی موارد گروه ها ممکن است خود،در اجرا و کاربرد خط مشی شرکت جویند خواه مسئولان و مجریان با این امر نظر موافق داشته باشند یا مخالف.                                              

18- نقش بوروکراسی را در  اجرای برنامه ها و خط مشی شرح دهید؟: بوروکراسی نقش مهم و حیاتی در تدوین ،اجرا و ارزیابی خط مشی دارد.شاید در گستره خط مشی عمومی نقش بوروکراسی در اجرا به مراتب پررنگ تر از تدوین و ارزیابی باشد اما با توجه به پیچیده شدن و افزایش  تخصص گرایی،بوروکراسی دیگر فقط در اجرا کاربرد محض نداردبلکه نهادی است که به کل جریان و فرایند خط مشی عمومی مرتبط میشود.

بر اساس نظریه کارل فردیک  بروکراسی نهاد اول و کانون دولت به حساب می آید به طوری که آثار تحقیق  دانشمندان نشان می دهد تجزیه تحلیل های اساسی با سازمان های اجرایی،قانونگذاری ،دادگاه ها و نهایتا بوروکراسی شروع می شود.در حقیقت بوروکراسی مبتنی بر عقلانیت است ،طراحی ساختار سازمان یافته ای برای اجرای اثربخش و کارا ی خط مشی است.برای نایل شدن به این هدف بوروکراسی بر طبق مجموعه از قوانین ،قواعد و دستورالعمل های ثابتی عمل می کند.بوروکراسی یک سلسله مراتب اختیار با جریان مسئولیت ها از بالا به پایین می باشد. روشی است که دولت را قادر می سازد به طور منظم رفتار ها  را پیش بینی می کند و آنها را در مسیر عقلایی قابل کنترل و نظارت قرار دهد.

وبر بر نقش سیاسی بوروکراسی ها  تاکید خاصی می کند و بیان نمود که زمانی که بوروکراسی به طور کامل ایجاد یا برقرار شود از بین بردن آن در میان ساختار های اجتماعی از همه مشکل تر است. بر اساس بیانات گرت و میلز، مقررات و رویه ها ی نهادی و نظم عقلایی بوروکراسی مهمترین مسئله در بیان   چارچوب نظری  وبر می باشد.بوروکراسی ابزار انجام اقدامات جامعه است که در وقایع منظم و مرتب  شده ،بنابراین  به عنوان یک ابزار برای اجتماعی کردن رابطه قدرت و اعمال آن در برقراری  نظم و کنترل مورد استفاده قرارمی گیرد .بوروکرات ها نظیر قانونگذاران نیازمند حمایت شهروندان ورای دهندگان هستند.

19- مراحل شش گانه ارزیابی محققانه را شرح دهید؟

1-شناسایی اهدافی که باید ارزیابی شوند .

2- تجزیه و تحلیل مشکلاتی که به وسیله فعالیت های ارزیابی باید مورد حل و فصل قرار گیرند .

3- توصیف و استاندارد کردن فعالیت ها ، عملیات ها

4- سنجش و اندازه گیری درجه و سطحی که تغییر باید صورت گیرد .

5- تغییر اینکه آیا تغییرات مشاهده شده ناشی از عوامل مورد نظرند یا از عوامل دیگر نشات گرفته اند .

6- ارائه شواهدی مبنی بر استمرار مورد نظر

20-در باره چرخه ارزیابی خط مشی وبازده آن توضیح دهید؟ارزیابی خط مشی عمومی به صورت یک مقطع مستقل انجام نمی گیرد ،بلکه درقالب یک فرایند ،چندین فعالیت را در بر می گیرد .هدف اصلی ارزیابی ،قضاوت درموردخط مشی یا برنامه هایی است که برای پاسخگویی به مشکلات عمومی طراحی وتدوین شده اند تاآنکه مشخص شود آیاخط مشی ها وبرنامه های مبتنی بر آنها توانسته است به تمامی مقاصدازقبل تعیین شده که ادعای خط مشی گذاران بوده است برسد ،اگرنتیجه منفی است علل وعوامل عدم موفقیت خط مشی ها دراجرا بررسی شوند ودرراستای نیل به اهداف موردنظر،تغییرات واصلاحات لازم انجام پذیرد.بازده مشخص ارزیابی ممکن است به اشکال مختلفی ظاهر شودکه برخی ازآنها عبارتنداز:درحالت ایده آل نشان دهنده پیشرفت برنامه ها طبق اهداف پیش بینی شده وادامه اجرای آن میباشد.درحالتی  دیگر نشان دهنده وجود کمبودها دراجرای خط مشی وعدم اجرای برنامه ها میباشدکه باید اصلاحات لازم صورت گیرد.یا خط مشی ازجهت محتوی مشکلاتی داشته باشد که باید درآن تجدیدنظر کنند.یااینکه مشکل بدرستی شناسایی نشده وبایدتعریف مجددی ازآن به عمل آید.ودرآخر ممکنست مساله جدیدی رامطرح سازد ودستور کار تازه ای را برای خط مشی گذاران بوجود آورد.

21- فرایند خط مشی گذاری را از نظر سیستم ،فعالیتها و ستاده یا بازده بررسی نمائید؟(شناخت مشکل :مرحله ارجاع مشکل به سازمانهای دولتی و...:مشکل )،(شکل گیری خط مشی :مرحله عمل واقدام در سازمان دولتی ،تنظیم وشکل گیری یک روش :پیشنهاد)،(مشروعیت بخشیدن خط مشی :قانونی وتصویب کردن وتخصیص منابع مالی : برنامه )،(اجرای خط مشی :مرحله فعالیت سازمانهای دولتی :صورتهای  عملی وقابل قبول :بستگی به نوع خط مشی وبرنامه متفاوت است )،(ارزیابی خط مشی :قضاوت درمورد اعتبار برنامه ،سنجش ،تجزیه وتحلیل و...:براساس یافته ها متفاوت است )،(اختتام خط مشی :مرحله ایجادتحول یا حل مشکل :براساس یافته ها متفاوت است ).

22- در باره عناصر مولفه های ارزیابی شرح دهید؟

مؤلفه‌های اساسی در ارزیابی منظم خط‌مشی عبارتند از:

1)اهدافی که باید به آن‌ها دست یافت      2)گزینه‌ها یا بدیل‌های مورد نظر

3)روابط به اهداف و گزینه‌ها  

4)جمع‌بندی اولیه از این‌که کدامیک از گزینه‌ها، ترکیب نیروها یا تخصیص اعتبار بهترین انتخاب است

5)مشخص کردن تغییر دروندادها بر نتایج به کمک تجزیه و تحلیل حساسیت

23-گروههای ذی نفوذ و نوع شناسی آنها را بیان کنید؟ گروههای ذی نفوذ به گروههایی اطلاق می شود که هدف اصلی آنها (صرفنظراز هدف مدون وقانونی آن )معطوف به اثرگذاری برفرایند خط مشی گذاری عمومی باشدودراین راه منافع واهداف خودرا مدنظرداشته باشند.بعضی ازصاحبنظران معتقدند که باید بین دونوع گروه تمییز قایل شد :1-گروههای بخشی 2-گروههای ترویجی یاارتقایی ،درگروههای بخشی ،عضویت براساس عملکردیک نقش ویژه اقتصادی است مانند گروه معدنچیان یاکارگران صنعت خودرو .گروههای بخشی حافظ منافع اعضای خودهستند،درحالی که انسجام گروههای ترویجی به واسطه برخورداربودن ازخصوصیات ورفتارمشترک است .مارچ به یک نوع طبقه بندی ازگروهها اشاره میکندکه گروههای قدرتمند اقتصادی تاگروههای اعتقادی راشامل میشود .به نظروی ،گروههای ذی نفوذ اقتصادی به حفظ منافع وترقی اقتصادی اعضای خودمشغولنددرحالیکه اعتقادی به جای چشمداشت مالی برای اعضای خود ازتغییرات اصلاح قانونگذاری واداری حمایت میکنند.یک صاحبنظر دیگر ویلتس 8نوع گروه فشارراکه شامل 3گروه بخش و5گروه ترویجی است شناسایی کرده است .این تعریف نهایتاانجمنهای خصوصی راکه نفوذسیاسی هدف اولیه آنان نیست دربرمی گیرد .لازم است این نوعشناسی گروهی اصلاح شود زیرا گروهها براساس مشارکت سیاسی شان متفاوتند.ووتن باشناسایی 4نوع گروه فشاربین گروههای ترویجی یا بخشی برمبنای درجه تخصص سیاسی طبقه بندی قابل توجهی را ارایه داده است .

24-نقشهای مثبت گروههای ذی نفوذ را بیان کنید؟1-تبیین نیازها وانتظارات شهروندان 2-تدوین دستورکاربرای خط مشی  گذاری 3-قدرت نظارت وکنترل گروههای ذی نفوذ 4-تحلیل مسایل عمومی

25-منابع نفوذ گروههای ذی نفوذ را بیان کنید؟1-استفاده از مسایل ترغیب وامتناع 2-نفوذازطریق مقررات وضوابط موجود3-نفوذازطریق کنترل نظریات وآرا اعضای خود 4-نفوذبوسیله پشتیبانی ازمبارزه انتخاباتی (تقبل هزینه های انتخاباتی نامزدها)5-نفوذازطریق انتخاب رهبران نخبه وصاحب نفوذبرای گروه

26- مشکلات ناشی از گروههای ذی نفوذ را بیان کنید؟1-نابرابری وتبعیض سیاسی ،امتیازاتی خارج ازروال بدست می آورند.2-تبعیت منافع عمومی ازمنافع گروههای خاص ،خط مشی ها به جای اهداف جمعی تابع اهداف گروهی می شوند.3-قدرت وتو ،گروههای ذی نفوذ بانزدیک بودن به منابع قدرت گاهی می توانندبااعمال نطرخودازسیاستی جلوگیری کرده وآنرا کان لم یکن بسازند.

27-راه کارهای پیشنهادی برای تحقق مشارکت عامه از دیدگاه والتر را شرح دهید ؟

کاملا ساختاریافته (نظرخواهی ازمردم درقالب نمونه ،اطلاع رسانی )،نیمه ساختار یافته (نظرخواهی ازگروههای خاص درگیر،آگاهی ازطریق وسایل ارتباط جمعی ،نظرجویی ازگروههای خاص وذی نفعان نظرجویی محلی ومنطقه ای ،جلسات بحث وگفتگو،آموزش عمومی درموردموضوع

،اموزش گروههای خاص درگیر ،همه پرسی ونظرجویی عمومی )،کاملا بدون ساختار (نظرخواهی ازمردم درمحله ومنطقه ،اگاهی ازطریق وسایل ارتباط جمعی نظرجویی ازگروههای خاص وذی نفعان نظرجویی محلی ومنطقه ای، جلسات بحث وگفتگو،آموزش عمومی درموردموضوع ،اموزش گروههای خاص درگیر، همه پرسی ونظرجویی عمومی )

28-مشکلات مسائل مدیریت و سازمان  در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید؟درصورت برخورداری بوروکراسی دولتی از مدیران شایسته وکارگزاران دقیق خط مشی ها بدرستی اجرا ونظارت خواهند شد .به کارگیری نیروهای کارآمدوساختارهای دولتی موثرعنصرمهمی درکوششهای دولت جهت اجرای موفقیت آمیزخط مشی های عمومی بوده وعدم وجودچنین وضعیتی عامل بازدارنده محسوب می شود.چون هدفگذاری سیاستها وخط مشی ها معمولا متعدد،متضادومبهم بوده وبه دلیل محدودیتهای شناختی خط مشی گذاران وانگیزه های غیرقابل پیش بینی محیط بیرونی ،پیش بینی تمام محدودیتها وفشارهای مرتبط در سیستگذاری غیرممکن به نظر میرسد اجرای این خط مشی ها درعمل مشکلاتی را بدنبال داشته وساختارهای مناسبی راطلب می کند.

29- مشکلات مسائل کمک ها و وامهای خارجی  در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید ؟کشورهای وام گیرنده مجبورند خودراباضوابط واصول مورد نظر مراجع ومراکز وام دهنده تطبیق دهندواین امر به علت ناهماهنگی فرهنگی وساختاری مشکلات عدیده ای رابه وجودمی آورد.اغلب کشورهای درحال توسعه ازیک ساخنار اداری واجتماعی واقتصادی مطابق انتظارات اهداکنندگان کمک ها برخوردار نیستندوهمراه وامها ضوابط بیشماری درسایرزمینه ها به آنان تحمیل می شودکه مشکل آفرین است .

30- مشکلات تمرکز گرائی شدید در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید ؟درحالی که بیشتر کارکنان سازمانهای عمومی کشورهای توسعه یافته راافرادباسواد تشکیل میدهند ،درکشورهای درحال توسعه میزان بیسوادی بالابوده واین مساله موجب تمرکزگرایی درساختاراداری این دسته ازکشورها می گردد،زیرافرادستان اطمینانی ازصلاحیت فنی وتخصصی زیردستان خوددرانجام امورمحوله ندارندبه عنوان مثال درنیجریه ،مدیری که درراس سازمان دولتی انجام وظیفه میکند،مسیولیتها ووظایف محدودی به مریوسان خود تفویض میکندوبدین ترتیب نقش برنامه ریزی ،هماهنگی ،تصمیم گیری ونظارت بعهده شخص اوست ودیگران دراین زمینه کارچندانی انجام نمی دهند .پژوهشگران ،این حدتمرکز شدیدوسلسله مراتب رابه آثارفعالیتها وبرنامه های اجرایی دولت بعدازرهایی ازاستعمار نسبت داده اند.

31-مشکلات تحریف مدل بوروکراسی وبر در اجرای خط مشی عمومی را بیان کنید.کشورهای درحال توسعه مقاومت زیادی درمقابل تغییرات ازخودنشان می دهند.آنها مدل بوروکراسی وبر را به عنوان کاملترین وعقلایی ترین وسیله برای تنظیم وکنترل فعالیت انسان می دانند امادرعمل آنرا به گونه ای دلخواه بکارمی برند.باتوجه به تغییراتی که درامور فن آوری ،فرهنگی ،اجتماعی واقتصادی پدیدمی آید ،دراین مدل محدودیتهای بسیاری مشاهده میشود.بررسی تاریخ اروپای غربی به وضوح نشان میدهدکه تکامل سازمانها وادارات عمومی به شدت تحت تاثیر توسعه نیروهای نسبتامستقل بازار درجامعه رقابتی است .مدل سازمانهای اداری وبر درارتباط باتوسعه یک جامعه اداری است ،یعنی جایی که همه رویه های اداری –سازمانی وهم مقررات بازار درقالب یک سری قوانین تعریف شده باهم ترکیب می شوند وفعالیتها راتنظیم می کنند.

32-مسائل و مشکلات مطرح شده در فرایند تصمیم گیری را شرح دهید ؟1-مسایلی باساختارخوب :ان است که شخص تصمیم گیرنده بتواندبه منظور یافتن یک پاسخ ،تمام اجزای آن را مشخص سازد وارزش کمی آنها را تعیین نماید .چارچوب زمانی آن نوعا کوتاه بوده ومیتوان گفت حداکثر یکسال است .2-مسایل نیمه ساختاری :مسایلی که شامل هردونوع ،جزأباساختار وبدون ساختار است وچارچوب زمانی آن می تواند ازکوتاه مدت تابلندمدت درنوسان باشد.برای مثال مساله سرمایه گذاری برای یک طرح عمرانی به عنوان مساله نیمه ساختاری شناخته می شود.

33- در خصوص تصمیم گیری و خط مشی گذاری در محیط سیستم های پشتیبانی تصمیم گیری شرح دهید ؟مدیران درفرایند تصمیم گیری وخط مشی گذاری به منابع وامکاناتی نیازدارندتاقادرباشندبازده تصمیم رادرتحقق اهداف فردی ،گروهی ،سازمانی وجامعه به طور کلی بهینه نمایند.مرورادبیات ومبانی نظری تصمیم گیری نشان می دهد که اگر بعضی ازاندیشمندان دراهمیت تصمیم گیری تاجایی پیش رفته اند که مدیریت رامترادف تصمیم گیری قلمدادنموده اند بایدگفت که محور وجوهره آن اطلاعات است .درراستای برخورداری ازاطلاعات لازم ،به موقع ومنظم ،دردهه های گذشته مدیریت سیستم های اطلاعاتی به دنیای مدیریت ومحافل علمی معرفی شد .امروزه سیستم های پیشرفته تری چون سیستم های خبره وسیستم های پشتیبانی تصمیم گیری دراختیار مدیران تصمیم گیرنده وخط مشی گذار است .کاربرد مطلوب وبجای این سیستم ها مدیران را قادر می سازد که فرایند خط مشی گذاری را هرچه بیشتر غنا بخشد.

34-در خصوص خط مشی گذاری در شرایط عدم اطمینان را شرح دهید ؟امروزه شرایط محیطی باسرعتی سرسام آور درحال تغییر ودگرگونی است ،وخط مشی گذاری درچنین شرایطی به شدت متکی به احتمالات است .خط مشی گذاری جدید باید بتواندآینده های نامشخص راپیش بینی کند،ومدل هایی مبتنی برقطعیت ،قادر به یاری دادن به ما ،دراین شرایط نیستند.بایدبه دنبال یافتن مدل هایی باشیم که باعدم قطعیت سازگاری داشته ودرشرایط عدم اطمینان پاسخگو باشند.نظریه های عدم قظعیت ونایقینی چون نظریه فازی وآشوب نشانگر آغاز تلاشهایی هستند که آینده های نامطمین رادرمحدوده های مشخص قابل پیش بینی وکنترل میسازندوخط مشی گذاری جدید باید به تکنیک هاوفنون این تیوری ها مجهز شده وخودرابرای روبروشدن باسالهای پرتلاطم ونامطمین آینده آماده کند.

35-دو مورد از ویژگی های دانش جدید خط مشی گذاری را شرح دهید ؟1-حساس بودن نسبت به موفقیتهاوشکستهای دیگران :تیوریهای جدید بایدمجهزبه نظامهای بازخوردیی باشدکه آنها راازتجربه های دیگران آگاه کرده وموجب بهره گیری آنان از شکستها وتوفیق های دیگران شود.2-توجه به تجربه های تاریخی امااسیرنشدن درگذشته ها :دردانش جدید خط مشی گذاری سازماندهی بایدبه گونه ای باشدکه ازتاریخ وگذشته سرمشق بگیریم ،اماازتغییرهاوتحولهای زمان نیز دور نمانیم .

Powered By
  BLOGFA.COM